ናይ ሜቲሊን ብሉ ምርምር ከመይ ጌርካ ተንብብ፦ መምርሒ ዓይነት መጽናዕቲ

ክልተ ዝተሓትሙ ውጽኢታት ንመልከት። ኣብ ሓደ፣ ሓደ ግዜ ብኣፍ ዝተወስደ መጠን ሜቲሊን ብሉ ኣብ ናይ ትኹረትን ዝኽርን ዕማማት ንጥፈት ሓንጎል ኣዕብዩ፣ ዝኽሪ ምምላስ ድማ ብ7 percent ኣመሓይሹ። ኣብቲ ካልእ፣ ሜቲሊን ብሉ ኣብ ጥዑያት ወለንተኛታት ፍሰት ደም ሓንጎልን ሜታቦሊዝም ኦክስጅን ሓንጎልን ኣውሪዱ። ሓደ ሞለኩል፣ ተጻራሪ ኣንፈታት። ክልቲኦም ነቲ ሓደ ሕቶ ዝህቡ መደምደምታ እዮም ኢሉ ዝወስዶም ኣንባቢ፣ ሓዲኦም ግድን ጌጋ ክኸውን ኣለዎ ኢሉ ክድምድም እዩ።

ክልቲኦም ጌጋ ኣይኮኑን። ዝሓተትዎ ሕቶታት ዝተፈላለዩ እዮም፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ስርዓታት፣ ብዝተፈላለየ መጠን፣ ብዝተፈላለየ መንገዲ ምሃብ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ግዜ ዝተፈላለዩ መለክዒታት መዚኖም። እዚ ዓንቀጽ፣ ነቲ ዝቕጽል እትረኽቦ ጥርዓን ቅድሚ ምእማኑ ክትፈልዮ ንምኽኣል፣ ነዚ ፍልልያት ተመራማሪ ከም ዝርእዮም ክትርእዮም ይምህረካ። እቲ ሞለኩል ብኬሚካዊ ደረጃ እንታይ ከም ዝገብር ዝገልጽ ድሕረ ባይታ ኣብ መብርሂ መካኒዝም ተሸፊኑ ኣሎ፣ መጠን ንውጽኢት ከመይ ከም ዝቐርጾ ዝምልከት ሕቶ ድማ ኣብ ገምጋም መርትዖ መጠን ተሸፊኑ ኣሎ። ኣብዚ ግን እቲ ርእሰ ጉዳይ እቲ መርትዖ ባዕሉ እዩ።

ነፍሲ ወከፍ ጽሑፍ ውሱን ሕቶ እዩ ዝምልስ

ውጽኢት መጽናዕቲ ብዛዕባ ሜቲሊን ብሉ ብሓፈሻ ዝተዋህበ መግለጺ ፈጺሙ ኣይኮነን። ኣብ ፍሉይ ሞዴል፣ ብፍሉይ መንገዲ፣ ብፍሉይ መጠን ዝተዋህበ፣ ምስ ፍሉይ መቆጻጸሪ ዝተነጻጸረ፣ ብፍሉይ መለክዒ ኣብ ፍሉይ ግዜ ዝተመዘነ ሜቲሊን ብሉ ዝምልከት መግለጺ እዩ። ካብዞም ሓደ ጥራይ እንተቐይርካ፣ መልሱ ክቕየር ይኽእል። ኣብ ነፍሲ ወከፍ እተንብቦ ጽሑፍ ክትመልኦም ዘለካ ሸውዓተ ነጥብታት፦

ሞዴል። ኣብ ሳህኒ ዘለዉ ዋህዮታት፣ ኣንጭዋ፣ ካብ ኣካል ወጻኢ ህያው ኮይኑ ዝተዓቀበ ሰብኣዊ ቲሹ፣ ወይ ሰባት። ነፍሲ ወከፍ ዝለዓለ ደረጃ ተጨባጭነት ይውስኽ፣ ቁጽጽር ግን ይቕንስ።
መንገዲ ምሃብ። ተዋሒጡ፣ ናብ ደም ስር ብመርፍእ ተዋሂቡ፣ ናብ መጋጠሚ ብመርፍእ ተዋሂቡ፣ ወይ ብፒፐት ኣብ ዋህዮታት ተወሲኹ። መንገዲ ምሃብ ክንደይ ናብ ቲሹ ከም ዝበጽሕን ብኸመይ ፍጥነትን ይውስን።
ኣሃዱታት መጠን። ንእንስሳታትን ሰባትን milligrams per kilogram፣ ንዋህዮታትን ንመሕጸቢ ቲሹን micromolar። እዞም ኣሃዱታት ብቐሊል ሒሳብ ካብ ሓደ ናብ ካልእ ኣይቅየሩን፣ ምኽንያቱ ምምጻው፣ ምዝርጋሕ፣ ምትእስሳር ፕሮቲንን ምውጋድን ኣብ መንጎኦም ኣለዉ።
መወዳደሪ። ፕላሴቦ፣ ፈሳሲ ተሸካሚ፣ ዘይተሓከሙ እንስሳታት፣ ወይ ቅድሚ መጠን ዝተመዘነ መነሻ። ውጽኢት ብዘይ መወዳደሪ ትዕዝብቲ እዩ፣ ውጽኢት መጽናዕቲ ኣይኮነን።
መለክዒታት። ብሓቂ እንታይ ተመዚኑ፦ ምልክት ስካን ሓንጎል፣ ደረጃ ኤንዛይም፣ ጽቕጥቕጥ ዓጽሚ፣ ነጥቢ ፈተና። ተካእቲ መለክዒታት (ንሓደ ውጽኢት ወኪሎም ዝቐርቡ ነገራት) እቲ ውጽኢት ባዕሉ ኣይኮኑን።
ግዜ። ሓደ ግዜ ዝተዋህበ መጠን ድሕሪ ሓደ ሰዓት ምምዛን፣ ንሓደ ዓመት መዓልታዊ ምሃብ ካብ ዝምልከት ጥርዓን ዝተፈልየ እዩ።
ዘይርጉጽነት። ብዝሒ ናሙና፣ ጥዑያት ወለንተኛታት ምስ ሕሙማት ብምውድዳር፣ ከምኡውን ደረስቲ ባዕሎም ደረታት ይጠቕሱ ድዮም። ንኣሽቱ መባእታዊ መጽናዕትታት ግምታት ይፈጥሩ፤ ኣይውስንዎምን።

እዞም ኣብ ታሕቲ ዘለዉ ኣርባዕተ ኣብነታት፣ እዚ ወረቐት ስራሕ ንናይ ሓቂ ጽሑፋት ይመልእዎ፣ ካብኣቶም ክልተ ከም ዝጋጨዉ ዝመስሉ ሓዊሱ።

ኣብነት 1፦ ዝያዳ ንጥፈት ሓንጎል ዝረኸበ ናይ ወለንተኛታት ፈተነ

ኣብ ብዘፈቐደ ምምዳብ፣ ድርብ ዕዉርነት፣ ብፕላሴቦ ዝተቆጻጸረ ናይ ስእሊ ፈተነ፣ ካብ 22 ክሳብ 62 ዓመት ዕድመ ዘለዎም 26 ጥዑያት ዓበይቲ ኣብ ስካነር ውሽጢ ቀጻሊ ትኹረትን ሓጺር ግዜ ዝኽርን ዝሓትቱ ዕማማት ፈጺሞም፣ ድሕሪኡ ወይ 280 mg ፋርማሲያዊ ደረጃ ሜቲሊን ብሉ (ኣስታት 4 mg/kg) ወይ ሰማያዊ ናይ ምግቢ ሕብሪ ፕላሴቦ ውሒጦም፣ ድሕሪ ሓደ ሰዓት ድማ ነቶም ዕማማት ደጊሞም። እቶም ሕብሪ ዝወሰዱ ጉጅለ ኣብ ግዜ ትኹረት ኣብ insular cortex፣ ኣብ ግዜ ዝኽሪ ድማ ኣብ prefrontal፣ parietalን occipitalን ኔትወርክታት ዝሓየለ ምላሽ ኣርእዮም፣ ኣብ ምምላስ ዝኽሪ ድማ 7 percent ዝያዳ ቅኑዕ መልሲ ረኺቦም። ናይ carbon dioxide ፈተና ኣብ ምላሽ ስርዓተ ደም ዝኾነ ለውጢ ኣየርኣየን፣ እዚ ድማ ደረስቲ እቲ ምልክት ካብ ጽልዋ ሰራውር ደም ዘይኮነስ ካብ ኣጠቓቕማ ኦክስጅን ከም ዝመጸ ዘመልክት መርትዖ ክብሉ ተርጒሞሞ።

ንባብ ወረቐት ስራሕ፦ ሞዴል፣ ጥዑያት ሰባት። መንገዲ ምሃብ፣ ብኣፍ ዝውሰድ ካፕሱል። መጠን፣ ሓደ ግዜ 4 mg/kg። መወዳደሪ፣ እቶም ተሳተፍቲ ኣብ መንጎ ክፍለ ግዜ ከይሸኑ ብምሕታት ዕዉርነት ዝተሓለወሉ ፕላሴቦ (ሰማያዊ ሽንቲ ነቲ መጽናዕቲ ክገልጾ ስለ ዝኽእል)። መለክዒታት፣ ምልክት ስካን ምስ ነጥቢ ዕማም። ግዜ፣ ድሕሪ ሓደ መጠን ሓደ ሰዓት። ዘይርጉጽነት፣ 26 ሰባት፣ ጥዑያት፣ ሓደ ክፍለ ግዜ፣ ኣብ ክንዲ ክሊኒካዊ ውጽኢት ናይ ስእሊ ተካኢ መለክዒ።

እዚ ብግልጺ ዘረጋግጾ ነገር ውሱን ግን ሓቀኛ እዩ፦ ኣብታ መዓልቲ ሓደ ትሑት ብኣፍ ዝተወስደ መጠን፣ ኣብ ጥዑያት ዓበይቲ ምስ ዕማም ዝተኣሳሰረ ንጥፈት ሓንጎል ቀይሩ። ሕክምና ዝኾነ ኩነታት፣ ንነዊሕ ግዜ ኣጠቓቕማ፣ ወይ ካልእ መጠን ኣይፈተነን። ብዛዕባ ዝኽርን ኣፈጻጽማ ኣእምሮን ዝቐርቡ ጥርዓናት ነዚ ደረት ኣብ ግምት ብምእታው ክምዘኑ ይግባእ።

ኣብነት 2፦ ብሓቂ ግጭት ዘይኮነ ዝመስል ግጭት

ድሕሪኡ ዝመጸ ጉጅለ፣ ኣብ ሸሞንተ ጥዑያት ወለንተኛታት (0.5ን 1 mg/kgን) ከምኡውን ኣብ ኣንጭዋታት (2ን 4 mg/kgን) ሜቲሊን ብሉ ብደም ስር ድሕሪ ምሃብ ፍሰት ደምን ሜታቦሊዝምን ብቐጥታ መዚኑ። ክልቲኦም ዓይነታት ፍጥረት ኣጠቓላሊ ፍሰት ደም ሓንጎል ከም ዝነከየ ኣርእዮም፤ ኣብ ሰባት ሜታቦሊዝም ኦክስጅን ወሪዱ፣ ኣብ ኣንጭዋታት ድማ ኣጠቓቕማ ግሉኮዝ ወሪዱ። ደረስቲ ባዕሎም ዝሃብዎ መብርሂ ጠባይ መጠን እዩ፦ ሜቲሊን ብሉ biphasic እዩ፣ ኣብ ትሑት ተቓላዕነት ኣነቓቓሒ፣ ኣብ ዝለዓለ ተቓላዕነት ድማ ዓጋቲ እዩ፣ እቲ ትሑት ክልል ብልሙድ ኣስታት 0.5 ክሳብ 4 mg/kg ከም ዝኾነ ይግለጽ፣ ከከም ሞዴሉ ድማ ልዕሊ ኣስታት 7 ክሳብ 10 mg/kg ኣንፈቱ ይግልበጥ።

ነቶም ክልተ ወረቓቕቲ ስራሕ ጎኒ ንጎኒ ምስ እተንብቦም፣ እቲ ግጭት ይጠፍእ። ዝተፈላለየ መንገዲ ምሃብ (ብደም ስር ምሃብ ምስ ብኣፍ ምውሳድ)፣ ዝተፈላለዩ መጠናት፣ ዝተፈላለዩ መለክዒታት (መጠን ሜታቦሊዝም ምስ ብዕማም ዝተበገሰ ንጥፈት)፣ ዝተፈላለየ ግዜ (30 ደቒቕ ቅድሚ ስካን ዝተዋህበ infusion ምስ ሓደ ሰዓት ቅድሚኡ ዝተወስደ ካፕሱል)። ብደም ስር ብሓንሳብ ዝበጽሕ መጠን፣ ብመዓንጣ ቀስ እናበለ ዝመጽእ ካፕሱል ምስ ዝፈጥሮ ተቓላዕነት ሓደ ኣይኮነን፣ ኣብ ዕረፍቲ ዝምዘን መጠን ሜታቦሊዝም ድማ ኣብ ግዜ ዕማም ዝኽሪ ዝምዘን ንጥፈት ሓደ ኣይኮነን። ዝጋጨዉ ዝመስሉ ጽሑፋት ብዙሕ ግዜ ዝተፈላለዩ ሕቶታት ዝምልሱ ጽሑፋት ጥራይ እዮም፣ ነቶም ዝራኸብ ታሪኽ ምላሽ መጠን ድማ ኣብ ገምጋም hormesisን መጠንን ብዝርዝር ተቐሚጡ ኣሎ።

ኣብነት 3፦ ካብ ኣካል ወጻኢ ዝተጸንዐ ሰብኣዊ ቲሹ

ሓደ መባእታዊ መጽናዕቲ፣ ኣብ ግዜ መጥባሕቲ ልቢ ዝተወስዱ ናይ ስብሒ ናሙናታት ምስ ሜቲሊን ብሉ ኣብ ቁጽጽር ዘለዎ ኩነታት ኣቐሚጡ። እቶም ናሙናታት ካብ 25 ሕሙማት ድኽመት ልቢ ዝመጹ እዮም፦ epicardialን perivascularን adipose tissue፣ እዚ ድማ ኣብ ዙርያ ልብን ሰራውርን ዝእከብ ስብሒ ኮይኑ ኣብ oxidative stress ኣበርክቶ ይገብር። ን24 hours ምስ 0.1 micromolar ሜቲሊን ብሉ ድሕሪ ምቕማጡ፣ እቲ ቲሹ ዝተሓተ መግለጺ ኤንዛይማት monoamine oxidase (ብዝበዝሕ MAO-A) ከምኡውን ውሑድ reactive oxygen species ኣርእዩ። እቲ ናይ MAO-A substrate ዝኾነ serotonin ምስ ተወሰኸ፣ oxidative stress ዳግማይ ወሲኹ፣ ሜቲሊን ብሉ ድማ ነቲ ወሰኽ ብኸፊል ገልቢጥዎ።

እዚ ሰብኣዊ ቲሹን ሓቀኛ ባዮሎጂያዊ ውጽኢትን እዩ፣ ግን ኣብ ሰባት ዝተኻየደ ናይ ሕክምና ፈተነ ኣይኮነን። ዝኾነ ሰብ መጠን ኣይተዋህቦን። ዝውውር ደም ኣይነበረን፣ ብጸላም ከብዲ ሜታቦሊዝም ኣይነበረን፣ ክሊኒካዊ ውጽኢት ኣይነበረን፣ ኣብ ሳህኒ ዘሎ ኮንሰንትሬሽን ብባዕሉ እንታይ ብኣፍ ዝውሰድ መጠን ነቲ ውጽኢት ከም ዝደግሞ ዝነግረና ነገር የብሉን። Ex vivo ስራሕ (ካብ ህያው ኣካል ወጻኢ ዝጽናዕ ቲሹ) ኣብ መንጎ ባህሊ ዋህዮን ክሊኒካዊ ምርምርን ይርከብ፦ ኣብ ቁጽጽር ዘለዎ ኩነታት ኣብ ሰብኣዊ ንጥረ ነገር ሓደ ውጽኢት ክፍጠር ከም ዝኽእል የርኢ፣ ግን ውጽኢታዊነት፣ ደሕንነት፣ ወይ መጠን ከረጋግጽ ኣይኽእልን። ብዛዕባ ውጽኢታት ቲሹ ዝግበር ጸብጻብ ክተንብብ ከለኻ፣ እቲ ርእሲ ጽሑፍ ኣብ ሳህኒ እንታይ ከም ዘጋጠመ ድዩ ዝገልጽ ወይስ ኣብ ሕሙም እንታይ ከም ዝኸውን ብዘይ መርትዖ ይዘልል ኣሎ ኣረጋግጽ። ንኸምዚ ዝኣመሰለ redox ውጽኢት ዝምልከት ሰፊሕ ኣውድ ኣብ ገምጋም መርትዖ oxidative stress ይርከብ።

ኣብነት 4፦ ናይ ዋህዮ ውጽኢት ኣብ ህያው እንስሳ ዘይቀጸለሉ መጽናዕቲ ኣንጭዋ

ሓደ ናይ ሽምግልና መጽናዕቲ ኣንጭዋ፣ ንነዊሕ ግዜ ዝውሰድ ሜቲሊን ብሉ ኣንጻር ምስ ዕድመ ዝመጽእ ምጉዳል ዓጽሚ ፈቲኑ። ዝሸመገላ ኣንስተይቲ ኣንጭዋታት ን6 ወይ 12 months 250 micromolar ሜቲሊን ብሉ ዝሓዘ ማይ ሰትየን፣ ብጀነቲካዊ መዳይ ዝተፈላለዩ ኣንጭዋታት ድማ ካብ ዓቕመ ኣዳም ክሳብ እርጋን ተሓኪመን። ኣብ ባህሊ ዋህዮ እቲ ውሁድ ንosteoclast differentiation ኣውሪድዎ ነይሩ፣ እዚ ድማ ብቐሊሉ ርእሲ ዜና ክፈጥር ዝኽእል ዓይነት ውጽኢት እዩ። ኣብ ህያዋን እንስሳታት ግን ዝኾነ ነገር ኣይቀየረን፦ corticalን trabecularን ቅርጺ ዓጽሚ ልክዕ ከምቶም ዘይተሓከሙ ኣንጭዋታት ምስ ዕድመ ተቐይሩ፣ ብተመሳሳሊ ዝተኻየደ ናይ MitoQ ክፍሊ ድማ ብተመሳሳሊ ውጽኢት ኣይረኸበን።

እዚ ብጹሩይ መልክዑ ናይ ምትርጓም ክፍተት እዩ። ሳህኒ ኮንሰንትሬሽን ቀዋሚ ይገብር፣ ኩሉ ስርዓት ኣካላት የወግድ፣ ሓደ ጠባይ ዋህዮ ድማ ይምዝን። እንስሳ ግን መዓንጣ፣ ጸላም ከብዲ፣ ኩሊት፣ ሆርሞናትን ንኣዋርሕ ዝቕጽል ምትዕርራይን ይውስኽ። ከምዚ ዝኣመሰለ null result ውድቀት ሳይንስ ኣይኮነን፤ ሳይንስ እናሰርሐ እዩ፣ እቲ ግምት (antioxidant ሕክምና ጥራይ ንዝሸመገለ ዓጽሚ ይከላኸል) ቅድሚ ዝኾነ ሰብ ኣብ ሰባት ምድጋሙ የወግዶ። ውጽኢታት እንስሳታት ሓደ መካኒዝም ይድግፉ ወይ የድኽምዎ። ናይ ሰብ ኣጠቓቕማ ኣይእዝዙን፣ እዚ ደረት ድማ ብፍላይ ብዛዕባ ነዊሕ ዕድመን ሽምግልናን ዝቐርቡ ጥርዓናት ናይ ኣንጭዋ ዳታ ክጠቕሱ ከለዉ ኣገዳሲ እዩ።

እቲ ወረቐት ስራሕ፣ ንምቕዳሕ ድሉው

ንዝቕጽል ብዛዕባ ሓደ ጽሑፍ ወይ ብዛዕባ ጽሑፍ ዝጽሓፈ ዓንቀጽ፣ እንታይ ከም እትሓስብ ቅድሚ ምውሳንካ ነዚ ምልኣዮ፦

ሞዴል፦ ዋህዮታት፣ እንስሳ (ኣየናይ ዓይነት፣ ጥዑይ ወይ ሕሙም)፣ ex vivo ሰብኣዊ ቲሹ፣ ጥዑያት ወለንተኛታት፣ ወይ ሕሙማት?
መንገዲ ምሃብ፦ ብኣፍ፣ ብደም ስር፣ ኣብ ከባቢኡ ብመርፍእ፣ ወይ ብቐጥታ ኣብ ዋህዮታት ወይ ቲሹ ተተግቢሩ?
ኣሃዱታት መጠን፦ mg/kg (ኣካል) ወይ micromolar (ሳህኒ)? ብሞለኩላዊ ክብደት ጥራይ ካብ ሓደ ናብ ካልእ ፈጺምካ ኣይትቐይሮ።
መወዳደሪ፦ ፕላሴቦ፣ ተሸካሚ ፈሳሲ፣ ዘይተሓከመ ጉጅለ፣ ወይ ቅድሚ መጠን ዝተመዘነ መነሻ? ዕዉርነት ተሓልዩ ድዩ?
መለክዒታት፦ ብቐጥታ ዝተመዝነ ድዩ ወይ ተካኢ? ምልክት ስካን፣ ደረጃ ኤንዛይም፣ ከምኡውን ውጽኢት ሕማም ሰለስተ ዝተፈላለዩ ደረጃታት ጥርዓን እዮም።
ግዜ፦ ሓደ ግዜ ዝተዋህበ መጠን ድዩ ወይ ቀጻሊ? ድሕሪ ደቒቕ፣ ሰዓታት፣ ወይ ኣዋርሕ ተመዚኑ?
ዘይርጉጽነት፦ ክንደይ ተሳተፍቲ ነይሮም፣ ደረስቲ ባዕሎም ድማ እንታይ ከም ዝተወሰነ ገሊጾም? መባእታዊ፣ ናይ ጥዑያት ወለንተኛታት፣ ከምኡውን ሓደ መጠን ጥራይ ዝጥቀሙ መጽናዕትታት ግምታት ይፈጥሩ።

ክልተ ልምድታት ነዚ ወረቐት ስራሕ ቀልጢፍካ ክትጥቀመሉ ይገብሩ። ቀዳማይ፣ ቅድሚ መደምደምታ እቲ ሜላ ኣንብብ፤ መደምደምታ ደረስቲ እንታይ ከም ዝኣምኑ ይነግረካ፣ እቲ ሜላ ግን እንታይ ክኣምኑ መሰል ከም ዘለዎም ይነግረካ። ካልኣይ፣ ክልተ መጽናዕትታት ክፈላለዩ ከለዉ፣ ቅድሚ መደምደምታታት ምንጽጻርካ ወረቓቕቲ ስራሖም ኣነጻጽር። ፍልልያት ሞዴል፣ መንገዲ ምሃብ፣ መጠንን መለክዒን መብዛሕትኡ ዝመስል ግጭት ሓደ እኳ ጌጋ ከይኮነ ይፈትሕዎ።