Buluugga methylene ee bisadaha: badbaadada, waxyeellooyinka, iyo hagidda dhakhtarka xoolaha

Bisad ayaa ka cabta haan kalluun oo hadda laga daaweeyay fangas. Milkiile ayaa internetka ka akhriya in buluugga methylene uu caawiyay eey qabay cillad dhiigga ah, wuxuuna is weydiiyaa in arrintaasi bisadna khusayso. Labada xaaladood dibadda ayay isaga egyihiin. Gudaha bisadda, isku mid ma aha.

Bisaduhu si aan caadi ahayn ayay ugu nugul yihiin hal nooc oo gaar ah oo dhaawac ah oo ka dhasha buluugga methylene: dhaawaca oksaydhaynta ee unugyada dhiigga cas. Nuglaantaasi waxay ku jirtaa hemoglobin-ka bisadda laftiisa, waana sababta hagitaanka bisaduhu u baahan yahay inuu gaar u ahaado. Talo loo qoray kalluunka haamaha, eeyaha, ama walxaha midabaynta shaybaarka looma adeegsan karo bisadaha. Maqaalkani wuxuu sharraxayaa hababka bayoolojiga, waxa tixraacyada caafimaadka xooluhu dhab ahaan sheegaan, iyo waxa la sameeyo haddii bisaddu walaxdan la kulanto.

Unugyada dhiigga cas ee bisaduhu waxay leeyihiin dhisme ka duwan

Hemoglobin-ku wuxuu qaadaa ogsijiinta, laakiin qaab-dhismeedkiisu sidoo kale wuxuu go'aamiyaa sida fudud ee walxaha oksaydheeya u dhaawici karaan. Hemoglobin-ka bisaddu wuxuu leeyahay qiyaastii siddeed kooxood oo sulfhydryl ah oo falcelin kara halkii tetramer, taas oo ku dhow laba jibbaar tirada laga helo eeyaha ama dadka. Kooxahaasi waa meelaha oksaydhayntu bartilmaameedsato. Marka la oksaydheeyo, silsiladaha globin-ku waxay lumiyaan qaab-dhismeedkoodii oo isu ururaan kuusas madow oo loo yaqaan kuusaska Heinz, kuwaas oo laga arki karo dhiig la mariyay muraayad shaybaar oo la midabeeyay.

Laba arrimood oo kale ayaa dhibaatada ku sii dara bisadaha. Marka hore, unugyada dhiigga cas ee bisaduhu waxay leeyihiin awood xaddidan oo ka-hortagga oksaydhaynta iyo dib-u-dhimista ah marka la barbar dhigo kuwa kale, sidaas darteed dhaawacu wuu sii fidaa marka uu bilowdo. Marka labaad, beeryarada bisaddu si fiican ugama saarto kuusaska Heinz unugyada dhiigga cas iyadoo unugga aan waxyeellayn, taas oo ah tallaabo nadiifin ah oo noocyada kale si ka hufan u qabtaan, sida lagu sharraxay dib-u-eegistan dhiigga bisadaha. Sidaas darteed unugyada dhaawacmay waxay ku sii jiraan wareegga dhiigga halkii la hagaajin lahaa.

Bisadaha caafimaadka qaba waxay yeelan karaan tiro yar oo kuusas Heinz ah iyagoo aan xanuunsanayn. Iyadoo ku xiran tixraaca iyo habka midabaynta, ilaa qiyaastii boqolkiiba shan ilaa toban oo unugyada dhiigga cas ah oo leh kuusas Heinz waxay noqon karaan wax aan walaac dhalin. Walaacu wuxuu bilaabmaa marka tiradu badan tahay ama kuusasku waaweyn yihiin: hal tixraac oo caafimaadka shaybaarka ah ayaa xusaya in dhiig-yaraantu u badan tahay marka kuusas Heinz oo waaweyn ay saameeyaan in ka badan boqolkiiba soddon unugyada dhiigga cas, xad lagu soo koobay dulmarkan dhiig-yaraanta kuusaska Heinz. Sidaas darteed, marka walaxdu gaadho bisad, su'aashu marna ma aha oo keliya in kuusas Heinz ay jiraan iyo in kale. Waa inta ay yihiin, inta ay le'eg yihiin, iyo in burburka unugyada dhiigga cas uu ku xigo iyo in kale.

Waxa tixraacyada caafimaadka xooluhu sheegaan

Daabacaaddii hore ee Plumb's Veterinary Drug Handbook waxay sheegaysaa in dhakhaatiirta intooda badani ay buluugga methylene u arkaan daawo aan ku habboonayn bisadaha, sababtoo ah bisaduhu waxay qaadi karaan dhiig-yaraanta kuusaska Heinz iyo methemoglobinemia. Walaacyada ay taxday waa isbeddellada qaabka unugyada dhiigga cas, methemoglobinemia ka dhalata daawada si lid ku ah ujeeddadeeda, iyo cimriga unugyada dhiigga cas oo gaabta. Si kastaba ha ahaatee, qoraalkaas daawadu wuxuu sidoo kale bixiyaa qiyaas xaalad degdeg ah oo bisadaha loogu isticmaalo methemoglobinemia, guud ahaan 1 ilaa 1.5 mg halkii kg oo xididka laga siiyo hal mar oo daaweyn ah. Labadaas arrimood oo wada jira ayaa muujinaya xaqiiqada: halkan, in daawadu aanay ku habboonayn waxay ka dhigan tahay in laga fogaado marka laga reebo xaalado kooban oo la kormeero, ee ma aha inaan marna la siin. Qoraalkii hore ee daawada ee la heli karo wuxuu ku jiraa nuqulkan tixraaca Plumb's, halka daabacaadda tobnaad ee hadda jirta ay qoraalka ku leedahay bogga 859.

Merck Veterinary Manual wuxuu mowqif la mid ah ku qaataa hagitaankiisa daaweynta sumowga xanuun-baabi'iyeyaasha, isagoo buluugga methylene ku taxaya 1 ilaa 1.5 mg halkii kg oo ah milan boqolkiiba hal ah oo xididka laga siiyo, si ikhtiyaar ah loogu yareeyo methemoglobin-ka, iyadoo lala socdo methemoglobinemia, dhiig-yaraanta kuusaska Heinz, iyo burburka unugyada dhiigga cas. Merck wuxuu si gooni ah ugu xusayaa dulmarkiisa dhiig-yaraanta xayawaanka in bisaduhu uga nugul yihiin samaysanka kuusaska Heinz noocyada kale.

Bayaanka sharciyeed ee ugu xooggan wuxuu ku saabsan yahay alaabooyinka afka laga qaato. Xeerka federaalka 21 CFR qaybta 500.27 wuxuu diiwaangelinayaa in laba alaab oo afka laga qaato oo jeermis-dile u ah marinnada kaadida, kana kooban buluugga methylene, ay bisadaha ku keeneen dhiig-yaraan ka dhalata burburka unugyada dhiigga cas ee kuusaska Heinz markii loo isticmaalay sida tilmaamaha summaddu sheegayaan, mararka qaarkoodna dhimasho, iyadoo buluugga methylene loo aqoonsaday sababta. Xeerku wuxuu gunaanadayaa in daawooyinka xayawaanka ee noocaas ah ee buluugga methylene afka laga qaato aanay badbaado lahayn, loona aqoonsanayn inay wax-ku-ool yihiin iyaga oo aan lahayn codsi la ansixiyay. Eeyuhu tijaabooyin ayay ku yeesheen isla nooca dhaawaca, sidaas darteed daawadu eeyahana waxyeello la'aan uma aha. Laakiin halista qiyaasta summadda ku qoran waxaa markii hore lagu muujiyay bisadaha.

Waxyeellooyinka laga soo sheegay bisadaha waxay inta badan ku saabsan yihiin dhiigga: samaysanka kuusaska Heinz, dhiig-yaraan ka dhalata burburka unugyada dhiigga cas, iyo methemoglobinemia ka dhalata daawada si lid ku ah ujeeddadeeda marka walax badan ama marar badan ay gaadho. Tixraacyada daawooyinka ee guud waxay sidoo kale taxaan lalabbo iyo matag, laakiin caddaynta gaar ahaan bisadaha khusaysa waxay ku saabsan tahay dhiigga, waana halka kormeerku ku wajahan yahay inuu noqdo.

Isburinta: daaweyn iyo sun ku wada jira hal molikuyuul

Gudaha unugga dhiigga cas, buluugga methylene waxaa loo dhimi karaa buluugga leucomethylene, kaas oo elektaroonno siiya birta haem-ka ee la oksaydheeyay, hemoglobin-kana ku soo celiya awooddiisii shaqo. Taasi waa falcelinta daaweynta ee salka u ah adeegsigiisa methemoglobinemia, waxaana si faahfaahsan looga hadlay qoraalka sharraxa methemoglobinemia. Laakiin buluugga methylene laftiisu waa walax oksaydheeye ah. Marka xaddiga gaadhaya unuggu kordho ama nidaamyada dib-u-dhimista ee unuggu awoodi waayaan inay la tacaalaan, isla molikuyuulkaasi wuxuu kordhiyaa methemoglobin-ka iyo dhaawaca globin-ka halkii uu ka sixi lahaa. Sidaas darteed methemoglobinemia labadaba waa xaalad sabab u noqon karta isticmaalka daawada iyo waxyeello ay daawadu keeni karto. Farqiga u dhexeeya labadaas waa yar yahay, bisadahana wuu ugu yar yahay.

Caddaynta ugu cad ee bisadaha waxay ka timid daraasad la xakameeyay oo 1992 lagu sameeyay afartan bisadood oo qaangaar ah. Hal qiyaas oo 1.5 mg halkii kg ah oo xididka laga siiyay ayaa si degdeg ah u baabi'isay methemoglobinemia ay nitrite keentay, iyada oo aan kordhin unugyada kuusaska Heinz leh ee dhiigga wareegaya ku jira. Laba qiyaasood oo noocaas ah oo afar saacadood isu jira ayaa si weyn u kordhiyay soo noqnoqoshada kuusaska Heinz, gaar ahaan ka dib marka nitrite ay gaadho, inkastoo dhiig-yaraan muuqata oo ka dhalata burburka unugyada dhiigga cas aanay soo bixin intii daraasaddu socotay (Rumbeiha iyo Oehme, 1992). Hal qiyaas ayaa caawisay. Qiyaas kale oo lagu celiyay saacado gudahood ayaa dheelitirka u wareejisay dhinaca dhaawaca.

Warbixinnada bukaan-socodku isla dhinacaas ayay tilmaamayaan. Dib-u-eegis 2019 lagu daabacay Journal of Veterinary Internal Medicine ayaa buluugga methylene ee xididka laga siiyo ku tilmaamaysa daaweynta koowaad ee methemoglobinemia degdegga ah ee calaamadaha leh, waxayna xusaysaa adeegsiga bisadaha ee 1 mg halkii kg oo xididka laga siiyo. Waxay ka digaysaa in bisad hore u qabtay methemoglobinemia ama dhiig-yaraanta kuusaska Heinz ay la kulmi karto dhaawac oksaydhayn oo ku sii biira, waxayna ku talinaysaa in hematocrit-ka la hubiyo dhowr maalmood ka dib (DOI 10.1111/jvim.15637). Kiis la daabacay oo ku saabsanaa bisad yar oo looga shakiyay methemoglobinemia la xiriirta biyaha cabbitaanka ayaa daqiiqado gudahood kaga jawaabtay 1 mg halkii kg oo milan boqolkiiba hal ah oo xididka laga siiyay, iyadoo cabbirro co-oximetry ah oo isdaba joog ah la sameeyay intii ay isbitaalka ku jirtay (warbixinta kiiska). Kiis degdeg ah oo 2023 ku saabsanaa bisad Ragdoll ah oo lix bilood jirta, qabtana methemoglobinemia daran oo soo noqnoqota, ayaa markii hore xididka laga daaweeyay, dabadeedna la siiyay daaweyn afka ah oo taxaddar leh, iyadoo ay bogsatay oo aanay jirin waxyeellooyin la taaban karo oo daaweynta la xiriira (DOI 10.1111/vec.13298). Guul kasta waxay ahayd xaalad gaar ah oo la kormeeray, ee ma ahayn tusaale loo raaco isticmaalka guriga.

Diiwaanka hore ee sumowgu wuxuu muujinayaa dhinaca kale. Taxane kiisaska ah oo 1973 la soo sheegay, lix bisadood ayaa yeeshay dhiig-yaraan ka dhalata burburka unugyada dhiigga cas ee kuusaska Heinz ka dib markii afka laga siiyay daawooyin kaadi-mareenka ah oo ka kooban buluugga methylene. Laba bisadood oo kale oo tijaabo ahaan loo siiyay xaddiyo u dhigma ayaa maalmo gudahood yeeshay xaalado daran oo burburka unugyada dhiigga cas ah, waxayna u baahdeen dhiig lagu shubo (Schechter iyo kuwo kale, 1973). Kiis dhimasho keenay oo 2016 ku dhacay bisad yar oo isku-dhal Angora ah, loona daaweynayay cudur kaadi-mareenka ah, ayaa muujiyay xuubabka iyo nudaha oo si aad ah buluug ugu midab yeeshay, iyo dhaawacyo beerka iyo kelyaha ah. Waxaa loo aqoonsaday sumowga buluugga methylene iyadoo lagu salaynayo taariikhda iyo baaritaanka cudurka (warbixinta kiiska). Warbixinnadan lagama soo saari karo xad la isku hallayn karo oo qiyaasta sunta ah, oo daboolaya marka afka laga qaato, xididka laga siiyo, maqaarka gaadho, ama biyaha haanta kalluunka ee la khafiifiyay laga qaado; maqaalkanina wax xad ah ma bixiyo.

Hal isbarbardhig ayaa u baahan sixid. Acetaminophen waxaa la og yahay inuu khatar ku yahay bisadaha sababtoo ah waxay ka maqan yihiin ensaymyo muhiim ah oo glucuronidation-ka ah, qoraayaasha qaarkoodna sharraxaaddaas ayay u wareejiyaan buluugga methylene. Wareejintaas ma leh caddayn taageerta. Glucuronidation-ka oo liita waa hab la xaqiijiyay oo la xiriira acetaminophen, laguna eegay qoraalkan dheefshiidka daawooyinka ee bisadaha. Marka ay timaaddo buluugga methylene, ilaha caafimaadka xooluhu waxay xoogga saaraan hab-dhaqankiisa oksaydhayn iyo dib-u-dhimis ee u gaarka ah iyo nuglaanta unugyada dhiigga cas ee bisadaha, FDA-na waxay sheegaysaa in habka saxda ah ee dhaawaca kuusaska Heinz aanu si buuxda u caddayn. Arrinta acetaminophen waa xusuusin waxtar leh oo muujinaysa in bisaduhu daawooyinka si ka duwan u dheefshiidaan. Ma aha sharraxaadda daawadan.

Haddii bisaddu walaxdan la kulanto: su'aalaha badanaa la is weydiiyo

Bisaddaydu waxay cabtay biyo haan kalluun oo lagu daaweeyay buluugga methylene. Taasi ma sumow baa?

Qasab ma aha, mana jiro maqaal taas ka jawaabi kara iyadoo aan xaddiyada la ogayn. Cabidda qaddar yar oo biyo haan ah oo hore loo khafiifiyay la mid ma aha liqidda daawo cufan, mana jiro xad bisadaha u gaar ah oo dib-u-eegis aqoonyahanno lagu sameeyay oo loogu talagalay biyaha haamaha kalluunka ee la khafiifiyay. Ha ka xisaabin daaweyn tilmaamaha haanta kalluunka ama doodaha qiyaasta daawooyinka eeyaha. La xiriir dhakhtarka xoolaha ee bisadda, rug xaaladaha degdegga ah, ama adeegga xakamaynta sunta xoolaha, adigoo haysta faahfaahinta alaabta.

Macluumaadkee ayaan la imanayaa?

Summadda alaabta ama sawirkeeda, walaxda firfircoon iyo xooggeeda, inta walaxda cufan ah ee lagu daray mugga biyaha haddii ay khusayso, qiyaasta inta bisaddu cabtay, miisaanka bisadda, waqtiga ay walaxdu gaadhay, iyo daawo kasta oo ay hadda qaadato ama cudur ay qabto. Hagitaanka guud ee sumowga ee ASPCA wuxuu milkiilayaasha ka codsadaa inay hayaan weelka oo ay wacaan halkii ay calaamado sugi lahaayeen. Taasi halkan ayay khusaysaa.

Midabkii ayaa dhogorta gaadhay. Maxaa hadda la sameeyaa?

Ka jooji bisadda inay leefidda isku nadiifiso, sababtoo ah wasakhda dhogortu waxay isu beddeshaa walax afka gasha marka ay is nadiifinayso. Hagitaanka guud ee ASPCA ee ka saarista wasakhda wuxuu ku talinayaa galoofyo, saabuun dareere ah oo khafiif ah oo weelasha lagu dhaqo iyo biyo diirran si looga saaro haraagyo badan, si fiican u raacinta, alaabta oo laga fogeeyo indhaha iyo dhegaha, iyo talada dhakhtarka xoolaha ee habka ku habboon walaxda. Weydii rugta ka hor intaadan maydhin bisad walaacsan ama calaamado muujinaysa.

Ma ku qasbaa inay matagto?

Maya, ilaa dhakhtar xoolaad ama khabiir sunta ahi si gaar ah kuu faro. Hababka guriga ee matag lagu kiciyo ee eeyaha loo adeegsado, gaar ahaan hydrogen peroxide, kuma habboona bisadaha.

Calaamadahee ayaa u baahan qiimayn degdeg ah?

Tabar-darro ama daal aad u muuqda, neefsasho degdeg ah ama dhib leh, cirrid cirro leh ama huruud u janjeera, dhiig ama xuubab madoobaaday ama bunni u janjeera, dhacid, ama kaadi madow. Ogow in dhaawaca dhiiggu dib u dhici karo: qoraalladii hore ee alaabooyinka kaadi-mareenka waxay tilmaamayaan dhiig-yaraan ku soo baxda maalmo gudahood. Sidaas darteed bisad u muuqata inay fiican tahay fiidkii maalinta walaxdu gaadhay weli waxay u baahan tahay qiimayn dhakhtar xoolaad oo lagu go'aaminayo degdegga xaaladda iyo, haddii dhakhtarku ku taliyo, baaritaanno dhiig oo dabagal ah oo ay ku jiraan hematocrit-ka iyo baaritaanka dhiig muraayad lagu mariyay si loo hubiyo kuusaska Heinz.

Sababta hagitaanka eeyuhu u baahan yahay inuu gooni ahaado

Eeyuhuna waxay yeelan karaan dhiig-yaraanta kuusaska Heinz ee buluugga methylene, sidaas darteed wax halkan ku qoran ma tilmaamayaan in daawadu eeyaha waxyeello la'aan u tahay. Laakiin bisaduhu waxay isku darsadaan hemoglobin u nugul oksaydhaynta, difaacyo unugyada dhiigga cas oo daciif ah, iyo nadiifin beeryarada oo liidata, taas oo yaraynaysa xadka badbaadada. Tixraacyada daaweyntu taas ayay ka tarjumayaan: hababka daaweynta eeyaha ee hore waxay gaadhaan ilaa 4 mg halkii kg oo xididka laga siiyo xaaladaha qaarkood, halka tixraacyada bisaduhu badanaa ku dhow yihiin 1 ilaa 1.5 mg halkii kg oo hal mar loogu siiyo methemoglobinemia, waxayna si gaar ah uga digaan ku celinta qiyaasta. In hab daaweyn eey loo dejiyay la yareeyo iyadoo lagu salaynayo miisaanka jirka waxay seegaysaa arrinta muhiimka ah. Xadka badbaadada, jawaabta dhiigga, iyo qorshaha kormeerku way kala duwan yihiin, waana sababta go'aannada bisadaha khuseeya ay u leeyihiin dhakhtar xoolaad oo miisaami kara sababta daawada loo adeegsanayo iyo khatarta oksaydhaynta, cabbirina kara natiijada. Ka saarista biyaha la daaweeyay haanta ka dib isticmaalka, oo lagu sharraxay hagaha nadiifinta haanta kalluunka, waa daryeel xoolaad oo caadi ah. Daaweynta bisaddu sidaas ma aha.