Barruu qorannoo
Buluu meetiliinii ME/CFS'f: himannoowwan anniisaa fi mallattoolee turanii mul'atan
Buluun meetiliinii ME/CFS'f yaala bu'a qabeessa ta'uun isaa hin mirkanoofne. Barreeffamoota saayinsii barruu kanaaf barbaadaman keessatti, haala dhukkubbii carraaqqii booda hammaachuu (PEM) akka hir'isu yookaan dhukkuba kana keessatti dandeettii hojii guyyaa guyyaa itti fufiinsaan raawwachuu akka fooyyessu agarsiisu, yaaliin dhukkubsattootaa garee walbira qabamu qabu hin argamne. Argannoowwan laaboraatorii gaaffiin kun maaliif qorattoota akka hawwatu ibsu. Garuu dhukkubsattootaaf gaaffii kana ammallee hin deebisan.
Adda baasuun baay'ee barbaachisaa ta'e, amma anniisaa dabalataa akka qabdu sitti dhaga'amuu fi booda caalaatti osoo hin dhukkubsatin waan tokko irra deddeebi'anii hojjechuu danda'uu gidduu jira. Gabaasni isa jalqabaa isa lammaffaa mirkaneessuu hin danda'u.
ME/CFS dadhabbii itti fufaa qofa miti
Enseefaloomaayilaayitis maayaljikaa/sindiroomeen dadhabbii yeroo dheeraa dhukkuba dandeettii namaa hir'isu, bifa mallattoolee addaa qabuudha. Ulaagaaleen adda baasuu dhukkubaa CDC'n gabaabfaman sadarkaan sochii dhukkuba dura ture baay'ee hir'atee ji'a jaha ol turuu, dadhabbii boqonnaadhaan haalaan hin fooyyofne, PEM fi hirriba nama hin haaromsine dabalatu. Dandeettiin yaaduu fi hubachuu hir'achuun yookaan qajeelanii dhaabbachuu dadhabuunis jiraachuu qaba. Qajeelanii dhaabbachuu dadhabuun jechuun yeroo qaamni ol qajeelu mallattooleen hammaachuu jechuudha.
Ulaagaaleen kun sababoota biroo ilaaluu dabalatee madaallii ogeessa yaalaa barbaadu. Dadhabbii qofa qabaachuun ME/CFS hin mirkaneessu; bu'aawwan namoota dadhabbii idilee qaban irraa argamanis salphaatti dhukkuba kana irratti hojiirra ooluu hin danda'an.
PEM jechuun carraaqqii qaamaa yookaan sammuu namni sun duraan dandamachuu danda'u booda dhukkubni hammaachuu jechuudha. Akkuma CDC qajeelfama kunuunsa yaalaa isaa keessatti ibsutti, hammaachuun kun yeroo baay'ee sa'aatii 12 hanga 48 booda mul'ata; guyyoota yookaan torbanootaaf turuu danda'a. Kanaaf madaalliin waaree boodaa bu'aa barbaachisaa sochii ganama sanaa osoo hin hubatin hafuu danda'a.
Qorannoon maayitookondiriyaa dhugumaan maal gumaacha?
Maayitookondiriyaan soorata gara anniisaa seelonni itti fayyadamuu danda'anitti jijjiiruuf gargaara. Buluun meetiliinii elektiroonota fudhachuu fi kennuudhaan walnyaatinsa oksideeshinii-ridaakshinii keessatti hirmaachuu danda'a. Yaaliiwwan Wen fi hiriyoonni isaa bara 2011 godhan keessatti, haala yaalii jalatti karaa filannoo elektiroononni NADH irraa gara saayitookroom c itti darbaniif deeggarsa kenne. Seelonni narvii laaboraatorii keessatti guddisaman fayyadama oksijiinii jijjiirame agarsiisan; qorattoonnis fakkeenyota hantuuta laaboraatorii irratti miidhaa Parkinson fakkaatuu fi hanqina dhiigni sammuu ga'u qoratan. Kun yaaliiwwan laaboraatorii fi bineensotaa turan malee, yaaliiwwan yaala ME/CFS hin turre.
Qorannoon meetaabolizimii dhukkuba kana irratti xiyyeeffatus jira. Tomas fi hiriyoonni isaa seelota ittisa qaamaa dhiiga namoota CFS qabanii fi namoota fayyaa garee walbira qabamu ta'an irraa argaman qoratan; fosforileeshinii oksideetivii keessatti, keessumaa hargansuu seelii sadarkaa ol'aanaa irratti, garaagarummaa argatan. Wanti madaalame seelonni saamudaa fudhataman qorannoo laaboraatorii keessatti akkamitti akka hojjetan ture. Dhukkubsattootaaf buluun meetiliinii hin kennamne; qorannichis yaala booda fooyya'iinsa PEM hin safarre.
Argannoowwan biroo ibsa salphaa “oomisha anniisaa gadi aanaa” jedhu walxaxaa godhu. Qorannoo Fluge fi hiriyoonni isaa dhukkubsattoota 200 fi hirmaattota fayyaa 102 irratti godhan keessatti, bifti amiinoo asiidotaa meetaabolizimiin anniisaa jijjiiramuu isaa akeeke. Seelonni maashaalee laaboraatorii keessatti guddisamanii seeramii dhiiga dhukkubsattootaaf saaxilaman hargansuu maayitookondiriyaa dabaluu fi laakteetii garmalee gadi lakkisuu agarsiisan. Seelonnii fi haalonni yaalii adda addaa bifa bu'aa adda addaa fiduu danda'u. Kanaaf, “hargansuu dabalataa” jechuun ofumaan mallattoo fayyuu ifa ta'e miti.
Yaadni qorannoowwan kana yaalatti hidhu tarkaanfii hin qoratamne tokko of keessaa qaba: qorichi dabarsa elektiroonii jijjiiru, adeemsa dhukkubaa barbaachisaa ta'e tishuu barbaachisaa ta'e keessatti fooyyessuu qaba; miidhaan faayidaa sana haqu immoo jiraachuu hin qabu. Himannoowwan bal'aan waa'ee buluu meetiliinii fi maayitookondiriyaa dhiyaatanis akkasuma mala inni itti hojjetuu fi bu'aa isaa adda baasuu barbaadu.
Gabatee ragaa fi bu'aa
| Ragaa yookaan himannaa | Waan inni mirkaneessuu danda'u | Waan ME/CFS'f ammallee barbaachisu |
|---|---|---|
| Buluun meetiliinii seelota narvii keessatti hargansuu jijjiira | Dhiibbaa baayookeemikaalaa sirna laaboraatorii murtaa'e keessatti mul'atu | Dhiibbaan sun bu'aa qorannoo qofa jijjiiruu osoo hin taane dhukkuba akka fooyyessu ragaa agarsiisu |
| Seelonni dhiiga dhukkubsattootaa garaagarummaa anniisaa baayooloojii agarsiisu | Walitti dhufeenya haala dhukkubaa fi safartuuwwan seelii gidduu jiru | Walbira qabuu yaalaa faayidaa yaalaan hiika qabu agarsiisu |
| Namni tokko erga isa fudhatee booda dammaqinni akka dabale gabaasa | Muuxannoo isaa yeroo sanaa | Madaallii mallattoolee turanii mul'atanii, miidhaawwan cinaa fi dandeettii hojii guyyoota walitti aanan keessatti |
| Qabxiin dadhabbii fooyya'a | Jijjiirama safartuu mallattoo murtaa'e keessatti mul'atu | PEM, hirribni, dandeettiin yaaduu fi hubachuu, akkasumas hojiiwwan guyyaa guyyaa barbaachisoo ta'anis fooyya'uu isaanii |
| Yeroo sochiin baay'ee hir'atu hammaachuun dhukkubaa cimaan yeroo muraasa mul'ata | Jijjiirama hir'ina waan namarraa barbaadamuu waliin mul'atu | Fooyya'iinsi sun sochii haala ofiitti madaqsuu, yaala, jijjiirama uumamaa yookaan sababoota hedduu irraa ta'uu isaa |
Mariin Phoenix Rising waa'ee buluu meetiliinii gaaffilee dhukkubsattoonni muuxannoo, nageenya fi qulqullina oomishaa irratti qaban mul'isa. Mariiwwan akkasii dhimmoota qorachuun barbaachisu adda baasuu danda'u. Garuu bu'a qabeessummaa yaalaa murteessuuf walbira qabuu to'atamee fi hordoffii walfakkaataa barbaachisu hin qaban.
Sa'aatii gaarii qofa osoo hin taane guyyoota itti aanan madaali
Nama fakkeenyaaf fudhatame tokko, Wiixata sammuun isaa caalaatti ifa akka ta'e itti dhaga'amee ergaawwan irratti yeroo dheeraa dabarsu yaadi. Kibxata nyaata qopheessuuf gargaarsa barbaada; Roobii dandeettiin xiyyeeffachuu isaa yeroo idilee caalaa gadi bu'ee itti fufa. Kibxataa fi Roobii osoo hin galmeessin Wiixata fooyya'iinsa jechuun odeeffannoo yaalaan barbaachisaa ta'e dhiisuu ta'a. Tartiiba taateewwanii guutuu osoo hin ilaalin hammaachuu sana wanta fudhatame yookaan sochii dabalataatti maxxansuunis ariifannaa ta'a.
Bu'aawwan fayyadan ciminaafi turtii PEM, dandeettii hojiiwwan namichaaf barbaachisoo ta'an irra deebi'anii hojjechuu, yeroo bayyanachuuf barbaachisuu fi deeggarsa barbaachisu dabalatu. Namni tokko ergaa gabaabaa dubbisuu yookaan of danda'ee dhiqachuu, jijjiirama lakkoofsa laaboraatorii caalaa gatii guddaa kennuu danda'a. Wantoonni dursa kennamaniif kun marii yaalaa kamiyyuu qajeelchuu qabu.
Sochii bulchuuf, NICE daangaa anniisaa yeroo ammaa keessatti mala dhuunfaaf mijeeffame gorsa; sagantaalee shaakala qaamaa sadarkaa murtaa'een tartiibaan dabalan akka hin fayyadamnes gorsa. Yeroo gabaabaaf fooyya'uu sitti dhaga'amuun caalaatti of dirqisiisuudhaan daangaa kee qoruuf sababa ta'uu hin qabu.
Galmee sochii fi mallattoolee turanii mul'atanii
Ogeessa yaalaa waliin mari'achuuf jireenya idilee galmeessuuf galmee barruu maxxanfamuu danda'u fayyadami. Inni meeshaa hubannoo gargaaru malee, qabxii dhukkuba adda baasu yookaan karoora yaalii buluu meetiliinii miti. Waan galmeessuu dandeessu qofa galmeessi. Nama kunuunsa siif kennu irraa gargaarsa argachuu dandeessa; guyyaa tokko tokko galmeessuu dhabuunis rakkoo hin qabu.
Mallattoolee dhuunfaatti siif fayyadan lama yookaan sadii filadhu; fakkeenyaaf, hammam dubbisuu akka dandeessu, nyaata qopheessuu yookaan dhiqachuuf gargaarsa barbaaduu. Dandeettii safaruuf hojii tokko hojjechuu mannaa, waan dhugumaan ta'e ibsi. Yeroo barbaachisaa ta'etti, hojiiwwan qaamaa, yaaduu fi hubachuu, miiraa, qaamota miiraa fi qaama ol qajeelchuu gaafatan galmeessi. Boqonnaa fi jijjiiramoota qorichoota yookaan hojiiwwan idilee irratti duraan godhaman dabaladhu.
| Yeroo | Sochii fi haala isaa | Mallattoolee fi dandeettii hojii |
|---|---|---|
| Sochii idilee tokko dura | Guyyaa/sa'aatii; sochii dhiheenyaa; hirriba | Mallattoolee idilee har'aa; gargaarsa duraan barbaachise |
| Yeroo sochichaa yookaan battaluma booda | Waan ta'e; tilmaama turtii; taa'uu, dhaabbachuu yookaan hirkachuu | Mallattoolee battalumatti mul'atan; hojiin xumuramuu, gabaabbachuu yookaan dhiisamuu |
| Guyyaa itti aanu | Hojiiwwan haaraa fi boqonnaa | Mallattoolee haaraa yookaan hammaatan; yeroo itti jalqaban; jijjiiramoota dandeettii guyyaa guyyaa |
| Guyyaa lammaffaa | Hojiiwwan haaraa fi boqonnaa | Hammaachuu itti fufu yookaan turee mul'atu; gargaarsa barbaachisu |
| Yoo barbaachise guyyoota itti aanan | Haala guyyaa gabaabinaan | Gara haala idilee duraatti deebi'uu yookaan jijjiirama itti fufaa |
Tartiiba taateewwanii, guyyoota jijjiiramni irratti hin mul'anne dabalatee, beellama yaalaatti fidi. Fooyya'iinsi fakkaatu sun hojiiwwan walfakkaataa wajjin, gargaarsa dabalataa wajjin yookaan boqonnaa baay'ee dabalame wajjin akka uumame gaafadhu. Galmeen nama tokkoo sababummaa mirkaneessuu hin danda'u; garuu marii yaalaa gabaabaa odeeffannoo caalaa qabu gochuu danda'a.
Nageenyi gaaffii yaalaa keessaa kutaa tokko
Buluun meetiliinii qaama keessatti akka qorichaatti dhiibbaa qaba. Odeeffannoon ajaja qorichaa U.S. kan PROVAYBLUE karaa ujummoo dhiigaa kennamuu meethemoogilobineemiyaa argame ilaalchisa malee ME/CFS miti. Qorichoota seerotooninii irratti hojjetanii fi opiooyidota waliin sindiroome seerotooninii cimaa uumamuu irratti akeekkachiisa; hanqina G6PD keessatti balaa aneemiyaa heemoolitikii irraa kan ka'e akka hin fayyadamnes dhorka. Odeeffannoon qoricha lilmoon kennamu kanaa mala ofiin afaaniin fudhatanii of yaaluu hin mirkaneessu.
Tarree qorichootaa fi dabalata soorataa guutuu marii ogeessa yaalaa waliin waa'ee buluu meetiliinii taasiftutti fidi. Isaaf bakka kennuuf jecha yaala siif ajajame hin dhaabin. Gaaffiin furamuu qabu, mallattoolee hammaachuu turanii mul'atanii fi miidhaawwan cinaa barbaachisoo ta'an ittiin adda baastu qabaachuudhaan, ragaan dhukkuba kana irratti xiyyeeffate faayidaa hiika qabu siif akka jiraatu ni deeggarraa kan jedhuudha.