लेख

पायलोनायडल सायनस शस्त्रक्रियेतील मिथिलीन ब्लू: मार्गांचे नकाशांकन आणि पुनरुद्भवाविषयीचे पुरावे

पायलोनायडल सायनस शस्त्रक्रियेतील मिथिलीन ब्लू: मार्गांचे नकाशांकन आणि पुनरुद्भवाविषयीचे पुरावे

पायलोनायडल सायनस म्हणजे माकडहाडाजवळ त्वचेखाली असलेला मार्ग. त्याला अनेकदा बाजूच्या शाखा असतात, ज्या शस्त्रक्रियेदरम्यान सहज दिसत नाहीत. रोगग्रस्त ऊतक मागे राहिल्यास शस्त्रक्रिया अयशस्वी होते, म्हणून ऊतक कापण्यापूर्वी प्रत्येक शाखा शोधण्याची विश्वासार्ह पद्धत शल्यचिकित्सकांना हवी असते. सायनसच्या उघड्या तोंडातून मिथिलीन ब्लूचे इंजेक्शन दिल्यास मार्गांचे जाळे निळे रंगते आणि शल्यचिकित्सकाला त्यानुसार काम करण्यासाठी दिसणारा नकाशा मिळतो.

हा नकाशा रचना दिसण्यासाठीचे साहाय्य आहे, उपचार नाही. हा फरक महत्त्वाचा आहे, कारण मिथिलीन ब्लू वापरून केलेल्या पायलोनायडल शस्त्रक्रियेविषयीच्या साहित्यात दोन वेगळ्या प्रश्नांची सरमिसळ होते. पहिला प्रश्न म्हणजे रंगद्रव्य सर्व रोगग्रस्त ऊतक अचूकपणे दर्शवते का. दुसरा म्हणजे ज्या रुग्णांच्या शस्त्रक्रियेत रंगद्रव्य वापरले गेले, त्यांच्यात अनेक वर्षांनंतर पुनरुद्भव कमी होतो का. सूक्ष्मदर्शकाखाली रंगद्रव्य पहिल्या कसोटीत अपयशी ठरू शकते, तरीही त्याचा प्रत्यक्ष वैद्यकीय परिणाम सुधारण्याशी संबंध असू शकतो; किंवा याच्या उलटही होऊ शकते. या विषयावर सर्वाधिक उद्धृत केले जाणारे दोन प्रकाशित अभ्यास वेगवेगळ्या अभ्यासरचना आणि वेगवेगळ्या पाठपुराव्यांसह यांपैकी प्रत्येकी केवळ एका प्रश्नाचे उत्तर देतात.

शल्यचिकित्सक काय पाहण्याचा प्रयत्न करतात

लपलेल्या रचनेवर लावलेली खूण म्हणून या रंगद्रव्याचा विचार करा. शल्यचिकित्सक त्वचेवरील उघड्या तोंडातून निळ्या द्रवाचे इंजेक्शन देतात, तो जोडलेल्या मार्गांमध्ये पसरेपर्यंत थांबतात आणि मग रंगलेले ऊतक कापून काढतात. रंगद्रव्य जिथपर्यंत पोहोचले नाही ते ऊतक, किंवा इंजेक्शन दिलेल्या मार्गाशी कधीच जोडलेले नसलेले रोगग्रस्त ऊतक, न रंगता राहते आणि ते नजरेतून सुटू शकते.

त्यामुळे तीन गोष्टी स्वतंत्रपणे चुकू शकतात. रंगद्रव्य प्रत्येक शाखेत भरले जाईलच असे नाही. रंगलेले सर्व ऊतक शल्यचिकित्सक काढतीलच असे नाही. आणि रंगलेल्या सीमारेषेबाहेरील ऊतकातही सूक्ष्म पातळीवरील रोगबदल असू शकतात. खालील अभ्यास या साखळीतील वेगवेगळे भाग स्वतंत्रपणे तपासतात, म्हणूनच त्यांच्या निष्कर्षांची एकत्रित सरासरी काढता येत नाही.

शस्त्रक्रियेच्या तंत्रांची तुलना करणाऱ्या वाचकांना मिथिलीन ब्लूच्या शस्त्रक्रियेतील उपयोगांचा व्यापक आढावा तसेच रंगद्रव्याने ऊतक रंगवणे हे ऊतकांवरील उपचारांपेक्षा कसे वेगळे आहे आणि पुनरुद्भवाची व्याख्या व मोजमाप कसे केले जाते, यांवरील स्वतंत्र स्पष्टीकरणेही उपयुक्त वाटू शकतात.

दीर्घकालीन पुनरुद्भव: एक निरीक्षणात्मक रुग्णसमूह अभ्यास

पुनरुद्भवाविषयीचे पुरावे Doll आणि सहकाऱ्यांनी International Journal of Colorectal Disease मध्ये नोंदवलेल्या पूर्वलक्षी रुग्णसमूह अभ्यासातून मिळतात. त्या शोधनिबंधाच्या शीर्षकातच मुख्य निष्कर्ष थेट दिलेला आहे आणि त्यातील तीव्र पायलोनायडल रोगात मिथिलीन ब्लूच्या वापरानंतरचा दीर्घकालीन पाठपुरावा बहुतेक शस्त्रक्रियाविषयक अभ्यासांपेक्षा खूप अधिक काळ चालतो.

संशोधकांनी 1980 ते 1996 दरम्यान जर्मनीतील तीन लष्करी रुग्णालयांत पायलोनायडल रोगासाठी प्रथम शस्त्रक्रिया झालेल्या 1,960 रुग्णांची ओळख पटवली आणि त्यांपैकी 247 जणांची तपशीलवार दूरध्वनी पाठपुराव्यासाठी निवड केली. सरासरी पाठपुरावा सुमारे 15 वर्षांचा होता आणि त्याचा कालावधी अंदाजे 9 ते 25 वर्षांपर्यंत होता. या रुग्णसमूहात मुख्यतः तरुण लष्करी पुरुष होते. शस्त्रक्रियेचे तंत्र वेगवेगळे होते: सुमारे दोन तृतीयांश रुग्णांमध्ये ऊतक काढून जखम उघडी ठेवून भरू दिली होती, एक चतुर्थांश रुग्णांमध्ये ऊतक काढल्यानंतर मध्यरेषेत प्राथमिकरीत्या जखम बंद केली होती, तर उर्वरितांमध्ये मार्सुपियलायझेशन केले होते.

रंगद्रव्याच्या वापरानुसार विभागणी साधी होती: 197 रुग्णांमध्ये मार्गांचे जाळे स्पष्ट करण्यासाठी शस्त्रक्रियेच्या सुरुवातीला मिथिलीन ब्लूचे इंजेक्शन दिले होते, तर 50 रुग्णांमध्ये दिले नव्हते. रंगद्रव्य काळजीपूर्वक एकदाच इंजेक्शनद्वारे दिल्याचे वर्णन होते; त्याची सांद्रता किंवा द्रवाचे प्रमाण नोंदवलेले नव्हते. वापराची निवड यादृच्छिक नव्हती. तीव्र फोडांच्या तुलनेत दीर्घकालीन फिस्टुला निर्माण करणाऱ्या रोगात शल्यचिकित्सकांनी रंगद्रव्याचा वापर खूप अधिक वेळा केला होता. सायनसची उघडी तोंडे अधिक असतानाही त्याचा वापर अधिक झाला होता. त्यामुळे सुरुवातीपासूनच दोन्ही गट वेगळे होते.

पुनरुद्भवाचे मूल्यमापन पूर्वनिर्धारित दूरध्वनी प्रश्नावलीद्वारे केले गेले. सुरुवातीची जखम भरून आल्यानंतरच रुग्णामध्ये पुनरुद्भव झाल्याचे मानले जात असे. त्यानंतर माकडहाडाला इजा झालेली नसणे आवश्यक होते. याशिवाय एक ठोस निकष (डॉक्टरांनी केलेले निदान, पुन्हा चीर देणे किंवा ऊतक काढणे, नवीन सायनस, उघड्या तोंडात केस, पूयुक्त स्राव) किंवा दोन सौम्य निकष (लालसरपणा, सूज, वेदना, स्राव) पूर्ण होणे आवश्यक होते.

संपूर्ण कालावधीतील असमायोजित पुनरुद्भव रंगद्रव्य वापरलेल्या 197 पैकी 32 रुग्णांत (16 टक्के), तर रंगद्रव्य न वापरलेल्या 50 पैकी 15 रुग्णांत (30 टक्के) आढळला. वेगवेगळ्या पाठपुरावा कालावधींचा विचार करणारे 20 वर्षांतील Kaplan-Meier अंदाज रंगद्रव्य वापरलेल्या गटात सुमारे 20 टक्के आणि न वापरलेल्या गटात 38 टक्के होते; लॉग-रँक p मूल्य 0.018 होते. बहुचल Cox मॉडेलमध्ये लेखकांनी रंगद्रव्याच्या वापरासाठी 0.45 हे ऑड्ससदृश गुणोत्तर नोंदवले. बहुतेक पुनरुद्भव पाच वर्षांच्या आत दिसले, पण काही शस्त्रक्रियेनंतर तब्बल 17 वर्षांनी दिसले. म्हणूनच मिथिलीन ब्लू आणि पायलोनायडल रोगाच्या पुनरुद्भवाविषयीचे दावे तपासताना दीर्घकालीन पाठपुरावा महत्त्वाचा ठरतो.

उपगटांतील निष्कर्ष काळजीपूर्वक पाहण्याची गरज आहे. तीव्र फोड निर्माण करणाऱ्या रोगात 20 वर्षांतील अंदाज रंगद्रव्य वापरल्यास सुमारे 19 टक्के आणि न वापरल्यास 43 टक्के होते. परंतु केवळ 79 रुग्ण असल्यामुळे हा फरक सांख्यिकीयदृष्ट्या लक्षणीय ठरला नाही (p = 0.078). दीर्घकालीन रोगात हे अंदाज सुमारे 19 टक्के आणि 24 टक्के होते (p = 0.35); म्हणजे सिद्ध करता येण्याजोगा फरक मूलतः दिसला नाही. त्यामुळे एकंदर संबंध मुख्यतः अशा उपगटामुळे दिसला जो स्वतंत्र निष्कर्षासाठी खूप लहान होता. शिवाय या अभ्यासात उपचारांची नेमणूक यादृच्छिक नव्हती आणि नियंत्रण गटात केवळ 50 रुग्ण होते.

हा अभ्यास काय दाखवत नाही, हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यात नकाशांकनाची अचूकता मोजली नव्हती, रंगद्रव्य वापरलेल्या आणि न वापरलेल्या शस्त्रक्रियांमधील ऊतकशास्त्रीय निष्कर्षांची तुलना केली नव्हती आणि जखमेतील गुंतागुंत किंवा जखम भरून येण्याचा कालावधी यांसाठी रंगद्रव्य वापरलेल्या व न वापरलेल्या गटांची उपयोगी तुलना नोंदवली नव्हती. एका ऐतिहासिक रुग्णसमूहात रंगद्रव्याचा वापर आणि कमी दीर्घकालीन पुनरुद्भव यांच्यात संबंध असल्याचा हा पुरावा आहे; रंगद्रव्यामुळेच पुनरुद्भव कमी झाला याचा पुरावा नाही. रंगद्रव्य वापरण्याच्या वैद्यकीय कारणांमुळे होणारा गोंधळ, उपचारांच्या काळानुसार होणारे परिणाम आणि वापरलेल्या तंत्रांचे मिश्रण या सर्व शक्यता अजूनही खुल्या आहेत.

रंगद्रव्य नेमके काय रंगवते: जोडीनमुन्यांचा अभ्यास

दुसरा अभ्यास नकाशांकनाचा प्रश्न थेट विचारतो, पण त्याची रचना सहज चुकीची समजली जाऊ शकते. Idiz आणि सहकाऱ्यांनी त्यांच्या मते एक भावी यादृच्छिक चाचणी प्रकाशित केली, आणि मिथिलीन ब्लूच्या मार्गदर्शनाखाली पायलोनायडल ऊतक काढण्याच्या जोडीनमुन्यांचा ऊतकविकृतिशास्त्रीय अभ्यास आजही कधीकधी यादृच्छिक पुरावा म्हणून उद्धृत केला जातो. त्याच अभ्यासाच्या चाचणी नोंदणीत कोणतेही गटवाटप किंवा गटाची माहिती लपवण्याची व्यवस्था नसलेला एकच गट दिला आहे. त्यामुळे त्याचे योग्य वर्गीकरण म्हणजे एकाच रुग्णातील नमुन्यांच्या जोड्या असलेला भावी एक-गट अभ्यास; रंगद्रव्य वापरणे आणि न वापरणे यांची यादृच्छिक तुलना नव्हे.

गुंतागुंत नसलेल्या प्राथमिक रोगाचे तेहतीस रुग्ण सहभागी झाले. तीव्र दाह, फोड आणि पुनरुद्भव झालेला रोग यांना वगळले होते. त्यामुळे हा रुग्णसमूह Doll अभ्यासात सर्वात मोठा परिणाम सुचवणाऱ्या तीव्र रोगाच्या उपगटाच्या जवळजवळ उलट स्वरूपाचा होता. प्रत्येक रुग्णाला प्रत्येक सायनसच्या उघड्या तोंडातून किमान 4 mL मिथिलीन ब्लू दिले गेले. मार्गातून रंगद्रव्य बाहेर गळेल इतका दाब वापरला होता. त्यानंतर शल्यचिकित्सकांनी सर्व निळे ऊतक आणि सायनसचे उघडे तोंड एक नमुना म्हणून काढले (गट 1), उरलेल्या पोकळीची तपासणी केली आणि नुसत्या डोळ्यांनी संशयास्पद दिसणारे, न रंगलेले ग्रॅन्युलेशन ऊतक स्वतंत्रपणे दुसरा नमुना म्हणून काढले (गट 2).

नमुन्यांच्या गटांची माहिती नसलेल्या ऊतकविकृतितज्ज्ञाने दोन्ही नमुन्यांतील पाच सूक्ष्म वैशिष्ट्यांना गुण दिले: वाढलेले केसांचे कूप, विखुरलेले केराटिनचे पातळ थर, दाहकारी पेशींची घुसखोरी, केसांचे दांडे आणि तंतुमय ऊतकनिर्मिती.

सर्वाधिक रोगबदल असलेले ऊतक रंगद्रव्याने अधिक ठळकपणे दर्शवले, पण रोगाची सीमा निश्चित केली नाही. न रंगलेल्या दुसऱ्या नमुन्यातही विकृती सामान्यपणे आढळल्या: 33 पैकी 31 मध्ये वाढलेले केसांचे कूप, 33 पैकी 29 मध्ये केराटिनचे पातळ थर आणि 33 पैकी 30 मध्ये दाह होता. केसांचे दांडे हा सर्वात स्पष्ट फरक दर्शवणारा घटक होता: ते रंगलेल्या 33 पैकी 29 नमुन्यांत होते, पण न रंगलेल्या 33 पैकी केवळ 5 नमुन्यांत होते. प्रत्येक वैशिष्ट्यासाठी रंगलेल्या ऊतकातील तीव्रतेचे सरासरी गुण अधिक होते. सोप्या भाषेत, निळ्या सीमारेषेने रोगाचा केंद्रभाग दर्शवला, पण ऊतकशास्त्रीयदृष्ट्या असामान्य असलेले सर्व ऊतक त्या सीमेत आले नाही.

या निष्कर्षालाही दोन मर्यादा आहेत. दुसरा नमुना हा सर्व न रंगलेल्या ऊतकांचा पद्धतशीर नमुना नव्हता. शल्यचिकित्सकांना संशयास्पद ग्रॅन्युलेशन ऊतक दिसले आणि त्यांनी ते पुन्हा काढण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हाच तो घेतला गेला. त्यामुळे सर्वाधिक असामान्य दिसणाऱ्या न रंगलेल्या भागांचे नमुने प्राधान्याने घेतले गेले. त्यातून रंगद्रव्याच्या नकाशांकनाची खरी संवेदनशीलता किंवा खोट्या नकारात्मक निष्कर्षांचा दर काढता येत नाही. तसेच या अभ्यासात कोणतेही प्रत्यक्ष वैद्यकीय परिणाम नोंदवलेले नव्हते: पुनरुद्भवाचा दर नाही, संसर्गाचा दर नाही, जखम उघडण्याचा दर नाही आणि जखम भरून येण्याचा कालावधीही नाही. निळ्या सीमारेषेपलीकडील सूक्ष्म विकृती हा एक अप्रत्यक्ष निर्देशक आहे; त्या रुग्णांमध्ये पुनरुद्भव झाला असता याचा पुरावा नाही.

दोन्ही अभ्यासांची बाजूबाजूने तुलना

Doll आणि सहकारी, 2008Idiz आणि सहकारी, 2014
अभ्यासरचनापूर्वलक्षी निरीक्षणात्मक रुग्णसमूह अभ्यास, रंगद्रव्य वापरणे विरुद्ध न वापरणे यांची बिगर-यादृच्छिक तुलनाभावी एक-गट अभ्यास, एकाच रुग्णातील नमुन्यांच्या जोड्या
रुग्ण247, तीव्र आणि दीर्घकालीन रोगाचे मिश्रण, लष्करी रुग्णालये33, केवळ गुंतागुंत नसलेला प्राथमिक रोग
रंगद्रव्य वापरण्याची पद्धतएक इंजेक्शन, मात्रा नोंदवलेली नाहीप्रत्येक उघड्या तोंडासाठी किमान 4 mL, सांद्रता नोंदवलेली नाही
मुख्य अंतिम मापनबिंदूप्रश्नावलीद्वारे पुनरुद्भव, सरासरी 15 वर्षेरंगद्रव्याच्या सीमारेषेपलीकडील उरलेले सूक्ष्म रोगबदल, वैद्यकीय पाठपुरावा नाही
जखमेविषयीचे परिणामरंगद्रव्य वापरणे विरुद्ध न वापरणे यांची उपयोगी तुलना नाहीकोणतेही नोंदवलेले नाहीत
मुख्य निष्कर्ष20 वर्षांतील पुनरुद्भव रंगद्रव्य वापरल्यास सुमारे 20% विरुद्ध न वापरल्यास 38%न रंगलेले ऊतकही असामान्य, मात्र विकृतीची तीव्रता कमी

या ओळी एकत्र करून एकच अंतिम निष्कर्ष काढता येत नाही. रुग्णसमूह अभ्यास नकाशांकनाची अचूकता न तपासता अनेक दशकांतील प्रत्यक्ष वैद्यकीय परिणाम मोजतो. जोडीनमुन्यांचा अभ्यास कोणताही प्रत्यक्ष वैद्यकीय परिणाम न मोजता सूक्ष्मदर्शकाखाली नकाशांकनाची पूर्णता तपासतो. पुनरुद्भव आणि जखमेसंबंधी अंतिम मापनबिंदू या दोन्हींचा समावेश असलेली, रंगद्रव्याच्या मार्गदर्शनाखालील शस्त्रक्रिया आणि त्याशिवाय केलेली शस्त्रक्रिया यांची यादृच्छिक तुलना यांपैकी कोणताही अभ्यास करत नाही. या दोन पुराव्यांमध्ये अशी कोणतीही चाचणी नाही.

त्यामुळे मिथिलीन ब्लू वापरून पायलोनायडल सायनस शस्त्रक्रियेच्या पर्यायांबाबत शल्यचिकित्सकाशी चर्चा करणाऱ्या कोणासाठीही तीन प्रामाणिक विधाने उरतात. पहिले, एक दीर्घकालीन पण बिगर-यादृच्छिक अभ्यास रंगद्रव्याच्या वापराचा कमी पुनरुद्भवाशी संबंध दर्शवतो. हा संबंध मुख्यतः तीव्र स्वरूपात रोग आढळलेल्या रुग्णांत दिसतो आणि त्याबाबत मोठी अनिश्चितता आहे. दुसरे, एका लहान यंत्रणाविषयक अभ्यासात रंगद्रव्याने रंगवलेले क्षेत्र रोगाची ऊतकशास्त्रीय व्याप्ती कमी दर्शवते असे दिसते; मात्र अतिरिक्त सूक्ष्म निष्कर्षांमुळे पुनरुद्भव होतो हे तो दाखवत नाही. तिसरे, रंगद्रव्याच्या मार्गदर्शनाखाली केलेल्या शस्त्रक्रियेसाठी जखमेचा संसर्ग, जखम भरून येण्याचा वेग किंवा गुंतागुंतीचे दर यांविषयीच्या दाव्यांना कोणताही अभ्यास आधार देत नाही, कारण दोन्हींपैकी कोणीही त्या तुलना मोजल्या नाहीत.

म्हणून सल्लामसलतीत विचारण्याचा व्यावहारिक प्रश्न नेमका असा आहे: नियोजित तंत्रानुसार (जखम उघडी ठेवून भरू देणे, जखम बंद करणे किंवा फ्लॅप), शल्यचिकित्सक मार्ग शोधण्यासाठी रंगद्रव्य वापरतात का आणि पोकळीच्या कडेवरील संशयास्पद न रंगलेल्या ऊतकाबाबत ते काय करतात? पुरावे रंगद्रव्याचा पुनरुद्भवाशी संभाव्य पण अद्याप सिद्ध न झालेला संबंध दर्शवतात आणि शरीररचनात्मक खूण म्हणून त्याची मर्यादा नोंदवतात. त्यापलीकडील सर्व निष्कर्ष हे उपलब्ध पुराव्यांच्या पलीकडे केलेले अनुमान आहेत.

Google AdSense