Metylenblátt til kettur: trygd, hjáárin og vegleiðing frá djóralækna

Ein ketta drekkur úr einum akvariumi, sum júst er viðgjørt móti soppi. Ein eigari lesur á netinum, at metylenblátt hjálpti einum hundi við einari blóðsjúku, og hugsar um, hvørt tað sama er galdandi fyri eina kettu. Uttanífrá líkjast báðar støðurnar. Inni í kettuni eru tær ikki eins.

Kettur eru óvanliga viðkvæmar fyri einum ávísum skaða av metylenbláum: oxidativum skaða á reyðar blóðkyknur. Hetta viðkvæmið er tengt at sjálvum hemoglobininum hjá kettum, og tí má vegleiðing um kettur vera sjálvstøðug. Ráð, sum eru skrivað til akvariumfiskar, hundar ella liting á starvsstovum, kunnu ikki nýtast beinleiðis til kettur. Henda greinin greiðir frá lívfrøðini, hvat djóralæknaligar keldur í veruleikanum siga, og hvat tú skalt gera, um ein ketta kemur í samband við evnið.

Reyðu blóðkyknurnar hjá kettum eru øðrvísi uppbygdar

Hemoglobin flytur súrevni, men bygnaðurin avger eisini, hvussu lætt tað verður skaðað av oxidantum. Hemoglobin hjá kettum hevur umleið átta reaktivar sulfhydryl-bólkar í hvørjum tetrameri, umleið tvífalt so nógvar sum hjá hundum ella menniskjum. Hesir bólkar kunnu verða oxideraðir. Tá ið teir verða oxideraðir, denaturera globinketurnar og savnast í myrkar inklusiónir, sum verða nevndar Heinz-likam og kunnu síggjast í litaðum blóðstroki.

Tvey onnur viðurskifti gera trupulleikan verri hjá kettum. Í fyrsta lagi hava reyðu blóðkyknurnar hjá kettum lutfalsliga avmarkaða andoxiderandi og reduserandi evni, so skaðin mennist meira, tá ið hann fyrst er byrjaður. Í øðrum lagi er miltið hjá kettum lutfalsliga vánaligt til at taka Heinz-likam úr reyðum blóðkyknum uttan at oyðileggja kyknurnar. Hetta er ein upprudding, sum onnur djórasløg gera meira effektivt, sum lýst í hesum yvirliti um blóðfrøði hjá kettum. Skaðaðar kyknur verða tí verandi í blóðrenslinum í staðin fyri at verða bøttar.

Frískar kettur kunnu hava eitt lítið tal av Heinz-likamum uttan at vera sjúkar. Alt eftir keldu og litingarhátti kann tað vera óvanligt lítið at leggja í, at upp í umleið fimm til tíggju prosent av reyðu blóðkyknunum hava Heinz-likam. Stúranin byrjar, tá ið tey eru nógv ella stór: ein kelda um starvsstovulæknisfrøði sigur, at blóðtrot verður sannlíkt, tá ið stór Heinz-likam eru í meira enn tretivu prosentum av reyðu blóðkyknunum. Hetta markið er samanfatað í hesum yvirliti um Heinz-likamsblóðtrot. Spurningurin, tá ið ein ketta kemur í samband við evnið, er tí ongantíð bara, um Heinz-likam eru til staðar. Hann er, hvussu nógv tey eru, hvussu stór tey eru, og um hemolysa fylgir.

Hvat djóralæknaligar keldur siga

Eldra útgávan av Plumb's Veterinary Drug Handbook sigur, at flestir viðgerandi djóralæknar meta metylenblátt vera kontraindikerað hjá kettum, tí kettur kunnu fáa Heinz-likamsblóðtrot og methemoglobinemi. Vandar, sum verða nevndir, eru broytingar í skapinum á reyðum blóðkyknum, paradoksal methemoglobinemi og styttri livitíð hjá reyðum blóðkyknum. Sama evnisgreinin upplýsir kortini ein neyðviðgerðarskammt til kettur við methemoglobinemi, vanliga 1 til 1.5 mg per kg í æðr sum eina einstaka viðgerð. Henda samansetingin vísir veruligu støðuna: kontraindikerað merkir her, at evnið verður undgingið uttan í fáum, væl avmarkaðum førum undir eftirliti, og ikki at tað ongantíð verður givið. Teksturin í eldru evnisgreinini er atkomiligur í hesum avriti av Plumb's uppslagsverkinum, meðan evnisgreinin er á síðu 859 í verandi tíggjundu útgávu.

Merck Veterinary Manual hevur eina líknandi støðu í síni viðgerðarvegleiðing um eitran av pínustillandi heilivági. Har verður metylenblátt nevnt í einum skammti á 1 til 1.5 mg per kg av einari eitt prosent loysn í æðr sum ein møguleiki at minka um methemoglobin, við eftirliti fyri methemoglobinemi, Heinz-likamsblóðtroti og hemolysu. Merck sigur eisini í sínum yvirliti um blóðtrot hjá djórum, at kettur hava størri lyndi til at mynda Heinz-likam enn onnur djórasløg.

Tann greiðasta myndugleikaútsøgnin snýr seg um vørur til inntøku gjøgnum munnin. Amerikanska sambandsreglugerðin 21 CFR grein 500.27 skrásetur, at tvær sóttreinsandi vørur til urinvegirnar, sum innihildu metylenblátt og vórðu givnar gjøgnum munnin, elvdu til hemolytiskt Heinz-likamsblóðtrot hjá kettum, tá ið tær vórðu nýttar sambært leiðbeiningunum á merkiseðlinum. Í summum førum var hetta deyðiligt, og metylenblátt varð staðfest sum orsøkin. Reglugerðin staðfestir, at djóraheilivágur av hesum slagnum við metylenbláum til inntøku gjøgnum munnin hvørki var tryggur ella viðurkendur sum virkin uttan eina góðkenda umsókn. Hundar fingu sama slag av skaða í royndum, so heilivágurin er heldur ikki vandaleystur hjá hundum. Men vandin við skammtinum á merkiseðlinum varð fyrst ávístur hjá kettum.

Fráboðað hjáárin hjá kettum snúgva seg fyrst og fremst um blóðið: myndan av Heinz-likamum, hemolytiskt blóðtrot og paradoksal methemoglobinemi við størri ella endurtiknari útseting fyri evninum. Almenn uppslagsverk um heilivág nevna eisini vaml og spýggju, men prógvini, sum eru serstøk fyri kettur, snúgva seg um blóðið, og tí eigur eftirlitið at vera miðað móti tí.

Paradoksið: viðgerð og eitur í somu sameind

Inni í einari reyðari blóðkyknu kann metylenblátt verða reduserað til leukometylenblátt, sum letur elektronir til oxiderað haem-jarn og endurheimtir virkið hemoglobin. Hetta er tann viðgerandi reaktiónin aftan fyri nýtsluna móti methemoglobinemi, og hon verður lýst nærri í frágreiðingini um methemoglobinemi. Men metylenblátt sjálvt er ein oxidantur. Tá ið útsetingin økist, ella reduserandi skipanirnar í kyknuni verða ovbyrjaðar, økir sama sameindin í staðin um methemoglobin og globinskaða heldur enn at rætta skaðan. Methemoglobinemi er tí bæði ein ábending fyri nýtslu av heilivágnum og eitt hjáárin av honum. Bilið millum hesi bæði er smalt, og smalast hjá kettum.

Greiðasta ávísingin hjá kettum kemur frá einari kontrolleraðari kanning frá 1992 við fjøruti vaksnum kettum. Ein einstakur skammtur á 1.5 mg per kg í æðr vendi skjótt methemoglobinemi, sum nitritt hevði elvt til, uttan at økja um talið av kyknunum við Heinz-likamum í blóðrenslinum. Tveir slíkir skammtar við fýra tíma millumbili øktu munandi um títtleikan av Heinz-likamum, serliga eftir útseting fyri nitritti, hóast týðiligt hemolytiskt blóðtrot ikki kom í kanningartíðarskeiðnum (Rumbeiha og Oehme, 1992). Ein skammtur hjálpti. Ein endurtikin skammtur innan fáar tímar flutti javnvágina móti skaða.

Kliniskar frágreiðingar benda sama veg. Eitt yvirlit frá 2019 í Journal of Veterinary Internal Medicine lýsir metylenblátt í æðr sum fyrsta viðgerðarval við bráðari methemoglobinemi við sjúkueyðkennum. Tað vísir til nýtslu hjá kettum við 1 mg per kg í æðr og ávarar um, at ein ketta, sum longu hevur methemoglobinemi ella Heinz-likamsblóðtrot, kann fáa eyka oxidativan skaða. Tí verður mælt til at kanna hematokrit í fleiri dagar aftaná (DOI 10.1111/jvim.15637). Í einari útgivnari sjúkutilburðarfrágreiðing um ein kettling við methemoglobinemi, sum varð hildin at vera tengd at drekkivatni, sást bati innan fáar minuttir eftir 1 mg per kg av einari eitt prosent loysn í æðr. Endurtiknar co-oximetrimátingar vórðu gjørdar undir innleggingini (sjúkutilburðarfrágreiðing). Í einum bráðtilburði frá 2023 varð ein seks mánaða gomul Ragdoll-ketta við álvarsamari, afturvendandi methemoglobinemi fyrst viðgjørd í æðr og síðani við einum varliga skipaðum viðgerðarskeiði við inntøku gjøgnum munnin. Kettan kom fyri seg uttan týðandi hjáárin, sum vóru tengd at viðgerðini (DOI 10.1111/vec.13298). Hvør væleydnað viðgerð var eitt undantak undir eftirliti og við regluligum kanningum, ikki ein fyrimynd fyri nýtslu heima.

Eldru frágreiðingarnar um eitran vísa hina síðuna. Í einari røð av tilburðum frá 1973 fingu seks kettur hemolytiskt Heinz-likamsblóðtrot eftir at hava fingið vørur til urinvegirnar við metylenbláum gjøgnum munnin. Tvær aðrar kettur, sum fingu samsvarandi nøgdir í royndum, fingu álvarsamar hemolytiskar kreppur innan fáar dagar og høvdu tørv á blóðflutningi (Schechter o.fl., 1973). Í einum deyðiligum tilburði frá 2016 hjá einari ungari Angora-blandingskettu, sum varð viðgjørd fyri sjúku í urinvegunum, sást týðilig blá misliting av slímhinnum og vevnaði við skaðum í livur og nýrum. Út frá sjúkusøgu og patologiskum kanningum varð diagnosan sett til metylenblátt-eitran (sjúkutilburðarfrágreiðing). Út frá hesum frágreiðingum ber ikki til at áseta eitt álítandi mark fyri eitrandi skammt, sum fevnir um inntøku gjøgnum munnin, inngávu í æðr, samband við húðina og útseting fyri tyntum akvariumloysnum. Henda greinin gevur tí einki slíkt mark.

Ein samanbering eigur at verða rættað. Tað er væl kent, at paracetamol er vandamikið fyri kettur, tí tær mangla týðandi enzym til glukuronidering, og summir høvundar nýta somu frágreiðing um metylenblátt. Tað er ikki prógvað. Vánalig glukuronidering er ein staðfestur mekanisma við paracetamoli, sum verður lýst í hesi grein um heilivágsevnaumbroyting hjá kettum. Við metylenbláum leggja djóralæknaligar keldur dent á eginleikar evnisins í redox-reaktiónum saman við viðkvæminum í reyðu blóðkyknunum hjá kettum. FDA sigur, at neyvi mekanisman aftan fyri skaða av Heinz-likamum ikki er fullkomiliga staðfestur. Frágreiðingin um paracetamol er ein gagnlig áminning um, at kettur umbroyta heilivág øðrvísi. Hon er ikki frágreiðingin fyri henda heilivágin.

Um ein ketta kemur í samband við evnið: ofta settir spurningar

Kettan hjá mær drakk akvariumvatn viðgjørt við metylenbláum. Er tað eitran?

Ikki neyðturviliga, og eingin grein kann svara hesum uttan upplýsingar um nøgdir. At drekka eitt lítið sindur av longu tyntum akvariumvatni er ikki tað sama sum at svølgja konsentrerað viðgerðarevni, og einki mark fyri kettur, sum er staðfest í javnlíkamettum granskingum, er til fyri tynt akvariumvatn. Rokna ikki eina viðgerð út frá akvariumleiðbeiningum ella umrøðum av skammtum til hundar. Set teg í samband við djóralæknan hjá kettuni, eina bráðviðgerðarklinikk ella eina djóralæknaliga eitraráðgeving við upplýsingunum um vøruna tøkum.

Hvørjar upplýsingar skal eg hava við?

Merkiseðilin á vøruni ella eina mynd av honum, virkið evni og styrki, hvussu nógv konsentrat varð latið í hvussu nógv vatn, um tað er viðkomandi, mett nøgd, sum kettan drakk, vektina hjá kettuni, nær hon kom í samband við evnið, og upplýsingar um møguligan heilivág ella sjúku, sum hon hevur. Almenn vegleiðing um eitran frá ASPCA biður eigarar um at varðveita ílatið og ringja heldur enn at bíða eftir sjúkueyðkennum. Tað er eisini galdandi her.

Litevni kom á feldin. Hvat geri eg nú?

Forða kettuni í at sleikja tað av sær, tí evni á feldinum verður svølgt, tá ið kettan vaskar sær. Almenn vegleiðing frá ASPCA um at reinsa eiturevni av djórum mælir til handskar, milda flótandi uppvaskisápu við flógvum vatni til nógvar leivdir, at skola væl, at halda vøruna burtur frá eygum og oyrum og at fáa ráð frá djóralækna um rætta framferðarháttin fyri evnið. Spyr klinikkina, áðrenn tú baðar eina kettu, sum er strongd ella hevur sjúkueyðkenni.

Eigi eg at fáa kettuna at spýggja?

Nei, uttan so at ein djóralækni ella eiturfrøðingur beinleiðis biður teg um tað. Heimahættir til at framkalla spýggju hjá hundum, serliga vetnisperoxid, eru ikki hóskandi til kettur.

Hvørji sjúkueyðkenni krevja skjóta meting?

Máttleysi ella týðilig sløvleiki, skjót ella trupul andadráttur, bleikt ella gulligt tannkjøt, myrkt ella brúnligt blóð ella slímhinnur, samanbrot ella myrkt urin. Hav í huga, at blóðskaði kann koma seinni: eldru bókmentirnar um vørur til urinvegirnar lýsa blóðtrot, sum mennist yvir fleiri dagar. Ein ketta, sum sær frísk út kvøldið, hon kom í samband við evnið, hevur tí framvegis tørv á einari djóralæknaligari meting av bráðskundi og, um djóralæknin mælir til tað, uppfylgjandi blóðkanningum, harímillum hematokrit og kanning av blóðstroki fyri Heinz-likam.

Hví vegleiðing um hundar má vera fyri seg

Hundar kunnu eisini fáa Heinz-likamsblóðtrot av metylenbláum, so einki her merkir, at heilivágurin er vandaleystur hjá hundum. Men hjá kettum er hemoglobin meira viðkvæmt fyri oxidering, samstundis sum verjan í reyðu blóðkyknunum er veikari og uppruddingin í miltinum vánaligari. Hetta minkar um trygdarmunin. Viðgerðarkeldur endurspegla hetta: eldri viðgerðarskipanir til hundar fara í summum førum upp í 4 mg per kg í æðr, meðan keldur um kettur vanliga nevna 1 til 1.5 mg per kg eina ferð móti methemoglobinemi og serliga ávara móti endurtiknum skammtum. At minka ein viðgerðarleist til hundar í mun til kropsvektina fangar ikki høvuðstrupulleikan. Trygdarmunurin, viðbragdið í blóðinum og eftirlitsætlanin eru øðrvísi. Tí skulu avgerðir um kettur takast saman við einum djóralækna, sum kann viga viðgerðarábendingina upp móti vandanum fyri oxidativum skaða og máta úrslitið. At reinsa viðgjørt vatn í einum akvariumi eftir nýtslu, sum lýst í vegleiðingini um at beina viðgerðarevni úr akvariumvatni, er vanlig djórarøkt. At viðgera eina kettu er ikki.