মিথিলিন ব্লু আৰু ভিটামিন C: দ্ৰৱণটো কিয় বৰ্ণহীন হ’ব পাৰে

আপুনি এগিলাচ নীলা মিথিলিন ব্লুৰ দ্ৰৱণত ভিটামিন C-ৰ এটা টেবলেট যোগ কৰে, লৰাই দিয়ে আৰু নীলা ৰংটো ম্লান হোৱা দেখে। এক মিনিটৰ পাছত তৰলটো সাধাৰণ পানীৰ দৰে দেখা যায়। ভিটামিন C-এ ৰঞ্জকটো ধ্বংস বা নিষ্ক্ৰিয় কৰিছে বুলি সিদ্ধান্ত ল’বলৈ মন যাব পাৰে।

এই ধাৰণাটো ভুল, আৰু ভুলটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। আপুনি যি দেখিছে সেয়া জাৰণ অৱস্থাৰ এটা প্ৰত্যাৱৰ্তনীয় পৰিৱৰ্তন, ধ্বংস নহয়। ৰঞ্জকটো তাতেই আছে। উপযুক্ত পৰিস্থিতিত ৰংটো পুনৰ ঘূৰি আহে।

ৰঞ্জকটোৰ দুটা অৱস্থা

মিথিলিন ব্লুৰ দুটা সুস্পষ্টভাৱে বৰ্ণিত অৱস্থা আছে। জাৰিত ৰূপটো, যাক সাধাৰণতে MB+ বুলি লিখা হয়, তাৰ এটা বিস্তৃত সংযুগ্ম বলয় তন্ত্ৰ আছে, যিয়ে 664 nm-ৰ ওচৰত প্ৰবলভাৱে পোহৰ শোষণ কৰে। এই শোষণৰ বাবেই নীলা ৰং দেখা যায়। বিজাৰিত ৰূপ লিউকোমিথিলিন ব্লু (LMB)-ত সেই প্ৰবল দৃশ্যমান শোষণ বেণ্ড নাথাকে, সেয়েহে পাতল দ্ৰৱণ বৰ্ণহীন দেখা যায়।

ৰঞ্জকটোক পুনৰ চাৰ্জ কৰিব পৰা এটা সৰু ইলেক্ট্ৰন ভঁৰাল বুলি ভাবক। ইলেক্ট্ৰন আৰু এটা প্ৰ’টনেৰে চাৰ্জ কৰিলে ই বৰ্ণহীন হয়। সেই ইলেক্ট্ৰনবোৰ আঁতৰালে ৰংটো পুনৰ ঘূৰি আহে:

MB+ + H+ + 2e- to LMB (বৰ্ণহীন)

ভিটামিন C-এ এই চাৰ্জ যোগান ধৰে। এস্কৰ্বেট ডিহাইড্ৰ’এস্কৰ্বেটলৈ জাৰিত হয় আৰু দুটা বিজাৰণ সমতুল্য দান কৰে, সেয়েহে আদৰ্শ গণনাত এক ম’ল এস্কৰ্বেটে প্ৰায় এক ম’ল MB+ বিজাৰিত কৰে। প্ৰকৃত পৰীক্ষাগাৰৰ দ্ৰৱণত এই হিচাপ অধিক জটিল, কাৰণ দ্ৰৱীভূত অক্সিজেনেও একেবোৰ ইলেক্ট্ৰনৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা কৰে। সেইবাবেই দ্ৰৱণটো বৰ্ণহীন কৰি ৰাখিবলৈ সাধাৰণতে অতিৰিক্ত এস্কৰ্বেটৰ প্ৰয়োজন হয়।

বিক্ৰিয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াটো কেৱল এটা সৰল দুই-ইলেক্ট্ৰন পদক্ষেপ হ’বই লাগিব বুলি কথা নাই। ৰেডিকেল আৰু আংশিকভাৱে বিজাৰিত মধ্যৱৰ্তী পদাৰ্থই ইয়াত অংশ লয়, আৰু দ্ৰাৱক, অম্লতা আৰু ঘনত্বৰ লগে লগে নিৰ্দিষ্ট পথটো সলনি হয়। কিন্তু শেষ ফলাফল একেই। নীলা MB+ বৰ্ণহীন LMB-লৈ ৰূপান্তৰিত হয়, আৰু এই প্ৰক্ৰিয়াত ভিটামিন C খৰচ হয়।

জোকাৰিলে নীলা ৰং কিয় ঘূৰি আহে

এই পৰীক্ষাৰ পৰিচিত শ্ৰেণীকক্ষৰ প্ৰদৰ্শনত এটা দ্বিতীয় পৰ্যায় আছে। বৰ্ণহীন ভায়েলটো স্থিৰভাৱে ৰাখিলে ই বৰ্ণহীন হৈ থাকে। জোকাৰিলে নীলা ৰং ঘূৰি আহে। অপেক্ষা কৰিলে ই আকৌ ম্লান হয়।

ৰং ঘূৰাই অনা পদাৰ্থটো হ’ল অক্সিজেন। দ্ৰৱীভূত O2-এ LMB-ক পুনৰ MB+-লৈ জাৰিত কৰে, সেয়েহে জোকাৰিলে ৰঞ্জকটো সক্ৰিয় নহয়। বৰং তৰলৰ ওপৰৰ খালী ঠাইৰ বায়ু তৰলটোৰ সৈতে মিহলি কৰি দ্ৰৱীভূত অক্সিজেনৰ যোগান পুনৰ পূৰণ কৰে, যিয়ে বিপৰীত বিক্ৰিয়াটো ত্বৰান্বিত কৰে। যেতিয়ালৈকে অতিৰিক্ত এস্কৰ্বেট থাকে, পুনৰ গঠিত MB+ আকৌ বিজাৰিত হয়। ইয়াৰ ফলতেই পৰিচিত চক্ৰটো দেখা যায়: স্থিৰ অৱস্থাত বৰ্ণহীন, জোকাৰিলে নীলা, অপেক্ষা কৰিলে পুনৰ বৰ্ণহীন। এস্কৰ্বেট শেষ হোৱাৰ পাছত অক্সিজেন স্থায়ীভাৱে প্ৰাধান্য লাভ কৰে আৰু দ্ৰৱণটো নীলা হৈ থাকে।

এইবাবেই মিথিলিন ব্লু আৰু ভিটামিন C-ৰ প্ৰদৰ্শনটো পাত্ৰৰ আকৃতিৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। ওপৰত কম খালী ঠাই থকা ঢাকনি লগোৱা কিউভেট এটা বহল বিকাৰতকৈ বেছি সময় বৰ্ণহীন হৈ থাকে। জোৰেৰে বায়ু মিহলি কৰিলে বৰ্ণহীন পৰ্যায়টো চুটি হয়। সেয়েহে পৰীক্ষাটোৰ ফল প্ৰকাশ কৰা যিকোনো ব্যক্তিয়ে কেৱল বিকাৰকৰ পৰিমাণেই নহয়, অক্সিজেনৰ পৰিস্থিতিও উল্লেখ কৰা উচিত।

এটা নিয়ন্ত্ৰিত প্ৰদৰ্শন আৰু ইয়াৰ চৰ্তসমূহ

এই প্ৰবন্ধৰ প্ৰচ্ছদ ছবিখনত উদ্দেশ্য কৰা তুলনাটো দেখুওৱা হৈছে: একে পোহৰৰ তলত এস্কৰ্বেটে বিজাৰিত কৰা LMB নমুনাৰ কাষত এটা নীলা MB+ নিয়ন্ত্ৰণ নমুনা। ফলাফল পুনৰ একেদৰে পাবলৈ বিক্ৰিয়াৰ হাৰ সলনি কৰা প্ৰতিটো চলক স্থিৰ কৰি ৰাখক:

নিৰ্দিষ্ট সময়ত দুয়োটা ভায়েলৰ ফটো লওক, উদাহৰণস্বৰূপে 0, 1, 5 আৰু 15 মিনিটত, তাৰ পাছত জোকাৰি পুনৰ ফটো লওক। নাইট্ৰ’জেনেৰে বায়ু আঁতৰোৱা ভায়েলটো আটাইতকৈ বেছি সময় বৰ্ণহীন হৈ থকা উচিত। বায়ু মিহলি কৰা ভায়েলটো জোকাৰিলে অধিক সোনকালে পুনৰ নীলা হোৱা উচিত। যদি কোনো নমুনা জোকৰা আৰু বায়ু মিহলি কৰাৰ পাছতো কেতিয়াও পুনৰ নীলা নহয়, তেন্তে সৰল বিজাৰণৰ সলনি অপ্ৰত্যাৱৰ্তনীয় অৱক্ষয়ৰ সম্ভাৱনা বিবেচনা কৰক।

মিশ্ৰণ প্ৰস্তুতকাৰীসকলে বৃহৎ পৰিসৰতো একে যুক্তি ব্যৱহাৰ কৰে। মিশ্ৰণ এটাত মিথিলিন ব্লুৰ আচৰণ সম্পূৰ্ণ ৰেডক্স আৰু মিশ্ৰণ-প্ৰস্তুতিৰ প্ৰসংগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। স্থিৰতা পৰীক্ষাত ৰঙৰ পৰ্যবেক্ষণৰ লগতে pH, দ্ৰৱীভূত অক্সিজেন, পোহৰৰ পৰিমাণ আৰু অতি সামান্য ধাতুৰ উপস্থিতিও নথিভুক্ত কৰা উচিত।

pH, পোহৰ আৰু ঘনত্বই ভিন্ন দিশত প্ৰভাৱ পেলায়

নতুনকৈ শিকাসকলে প্ৰায়ে সোধে, অম্ল নে ক্ষাৰে বিক্ৰিয়াটো ত্বৰান্বিত কৰে। যথাৰ্থ উত্তৰটো হ’ল, pH-এ চক্ৰটোৰ দুটা পৃথক পৰ্যায়ত প্ৰভাৱ পেলায়। অম্লীয় জলীয় পৰিস্থিতিত প্ৰ’টনৰ উপলব্ধতাই এস্কৰ্বেটৰ দ্বাৰা MB+ বিজাৰিত হোৱা পদক্ষেপটো ত্বৰান্বিত কৰিব পাৰে। কিন্তু অম্লীয় পৰিৱেশত LMB নিজেই বায়ুৰ দ্বাৰা জাৰণৰ প্ৰতি বহুত বেছি প্ৰতিৰোধী, আৰু pH বাঢ়িলে ই বহুত সোনকালে পুনৰ জাৰিত হয়। সেয়েহে অম্লীয় নমুনা সোনকালে বৰ্ণহীন হৈ তাৰ পাছতো বৰ্ণহীন হৈ থাকিব পাৰে, আনহাতে ক্ষাৰীয় নমুনা সোনকালে বৰ্ণহীন হয় আৰু পুনৰ নীলা হয়। নিজ নিজ পৰিস্থিতিত দুয়োটা পৰ্যবেক্ষণেই শুদ্ধ।

পোহৰে এটা পৃথক বিক্ৰিয়া-পথ যোগ কৰে। পোহৰৰ দ্বাৰা উত্তেজিত মিথিলিন ব্লু এটা দীৰ্ঘস্থায়ী ট্ৰিপলেট অৱস্থাত উপনীত হয়, য’ত ই এস্কৰ্বেট আৰু অক্সিজেনৰ সৈতে ইলেক্ট্ৰন স্থানান্তৰত অংশ লয়। তৰংগদৈৰ্ঘ্য, অক্সিজেনৰ মাত্ৰা আৰু ঘনত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই আলোকৰসায়নে বৰ্ণহীন হোৱাটো ত্বৰান্বিত কৰিব পাৰে, ৰং পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে বা সক্ৰিয় অক্সিজেন প্ৰজাতি উৎপন্ন কৰিব পাৰে। পোহৰক পৰীক্ষাৰ এটা চলক হিচাপে বিবেচনা কৰক আৰু নথিভুক্ত কৰক।

ঘনত্বই কোনটো দিশে প্ৰাধান্য পাব সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰে। অধিক এস্কৰ্বেট মানে অধিক সোনকালে বৰ্ণহীন হোৱা আৰু জোকৰা-ম্লান হোৱাৰ অধিক চক্ৰ। অধিক ৰঞ্জকৰ বাবে আনুপাতিকভাৱে অধিক বিজাৰণ সমতুল্যৰ প্ৰয়োজন হয়। অধিক দ্ৰৱীভূত অক্সিজেনে নীলা অৱস্থাৰ পক্ষে কাম কৰে। ৰঞ্জকৰ উচ্চ ঘনত্বত আন এটা জটিলতা দেখা দিয়ে, কাৰণ মিথিলিন ব্লু নিজে একত্ৰিত হৈ পৰিৱৰ্তিত বৰ্ণালীযুক্ত ডাইমাৰ আৰু সমষ্টি গঠন কৰে। সেয়েহে ৰঞ্জকৰ পৰিমাণ দুগুণ কৰিলে একে আচৰণ আৰু দুগুণ নহয়।

ভিটামিন C-এ মিথিলিন ব্লুক নিষ্ক্ৰিয় কৰে নেকি?

মিথিলিন ব্লু আৰু ভিটামিন C সম্পৰ্কে কৰা অধিকাংশ অনুসন্ধানৰ আঁৰৰ প্ৰশ্নটো এইটোৱেই, আৰু ইয়াৰ এটা নিৰ্দিষ্ট উত্তৰ প্ৰয়োজন। নহয়, ৰং নোহোৱা হোৱা মানে নিষ্ক্ৰিয়কৰণ নহয়। ক্ৰ’ম’ফ’ৰৰ অৱস্থা সলনি হৈছে, কিন্তু ফেন’থায়াজিনৰ মূল গঠন আৰু ইয়াৰ ৰেডক্স সক্ৰিয়তা দ্ৰৱণত থাকিয়েই যায়। বায়ুৰ দ্বাৰা বিক্ৰিয়াটো ওলোটা দিশে চলিব পাৰে, আৰু বিজাৰিত ৰূপটো নিজেও বিক্ৰিয়াশীল: MB+-ৰ তুলনাত LMB আধানহীন আৰু লিপিডৰ প্ৰতি অধিক আকৰ্ষণযুক্ত। কোষ-সম্পৰ্কীয় পৰীক্ষাত ই ঝিল্লি পাৰ হৈ ভিতৰত পুনৰ জাৰিত হয়।

কোষ-সম্পৰ্কীয় গৱেষণা সাহিত্যই এই কথাটো স্পষ্ট কৰে। কালচাৰত বৃদ্ধি কৰা এণ্ড’থেলিয়াল কোষত নিম্ন micromolar ঘনত্বৰ মিথিলিন ব্লুৱে NADPH আৰু NADH জাৰিত কৰাৰ লগতে পেণ্ট’জ ফছফেটৰ কাৰ্যকলাপ উদ্দীপিত কৰে। প্ৰায় 5 micromolar-ৰ ওপৰত, গ্লুক’জৰ সহায় নাথাকিলে ই কোষৰ ভিতৰৰ জাৰক সূচক বৃদ্ধি কৰে। এস্কৰ্বেট সঞ্চিত থকা কোষবোৰ ৰঞ্জকটোৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে সেই এস্কৰ্বেট ক্ৰমে জাৰিত হয়, আৰু সঞ্চিত এস্কৰ্বেটে জাৰকৰ সংকেত কেৱল আংশিকভাৱেহে দমন কৰে, যিদৰে ৰঞ্জকটোৰ এণ্ড’থেলিয়াল ৰেডক্স অধ্যয়ন এটাত উল্লেখ কৰা হৈছে। অৰ্থাৎ এস্কৰ্বেটে ৰেডক্স আদান-প্ৰদানত অংশ লয়। ই ৰঞ্জকটো নিষ্ক্ৰিয় কৰি নিদিয়ে।

পোহৰে বিষয়টো আৰু স্পষ্ট কৰে। পোহৰৰ সংস্পৰ্শত মিথিলিন ব্লু, এস্কৰ্বেট আৰু অক্সিজেনৰ মিশ্ৰণে অক্সিজেন খৰচ কৰে, হাইড্ৰ’জেন পেৰক্সাইড জমা কৰে আৰু অনুঘটক হিচাপে কাম কৰা লোহাৰ উপস্থিতিত ফেণ্টন ৰসায়নৰ জৰিয়তে হাইড্ৰক্সিল ৰেডিকেল উৎপন্ন কৰে। এই কথা স্পিন ট্ৰেপিং আৰু অক্সিজেন গ্ৰহণৰ পৰীক্ষাই দেখুৱাইছে। হাইড্ৰক্সিল ৰেডিকেলে জৈৱ-অণুৰ অপ্ৰত্যাৱৰ্তনীয় ক্ষতি কৰিব পাৰে আৰু ৰঞ্জকটোৰো অৱক্ষয় ঘটাব পাৰে। সেয়েহে পোহৰ আৰু লোহাৰ দূষণৰ মাজত স্থায়ীভাৱে ৰং হেৰুওৱা নমুনা এটাত কেৱল বিজাৰণ হোৱা নাই। ই পাৰ্শ্ব ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা ধ্বংসৰ লক্ষণ দেখুৱাব পাৰে।

বৰ্ণহীন দ্ৰৱণে কি প্ৰমাণ নকৰে

তিনিটা সাধাৰণ সিদ্ধান্ত প্ৰমাণৰ সীমাৰ বাহিৰলৈ যায়। পৰীক্ষাগাৰৰ টোকা, লেবেল আৰু শিক্ষণৰ স্লাইডত এইবোৰ এৰাই চলা উচিত।

প্ৰথমতে, বৰ্ণহীন মানে নিৰাপদ নহয়। LMB, অক্সিজেন আৰু অতি সামান্য ধাতু একেলগে থাকিলে পেৰক্সাইড আৰু ৰেডিকেলৰ বিক্ৰিয়া-পথ সক্ৰিয় কৰিব পাৰে, বিশেষকৈ পোহৰত। নিৰাপদ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ বিষবিজ্ঞানৰ প্ৰয়োজন, ৰং পৰিমাপৰ নহয়।

দ্বিতীয়তে, বৰ্ণহীন মানে দূষণমুক্ত নহয়। ৰঞ্জকটো আৰু ইয়াৰ ৰেডক্স সহযোগী পদাৰ্থবোৰ এতিয়াও উপস্থিত আছে। এস্কৰ্বেট যোগ কৰিলেই ছিটিকি পৰা পদাৰ্থ, বৰ্জ্য নিঃসৰণ আৰু দাগ লগা সামগ্ৰী দূষণমুক্ত নহয়। বিশ্লেষণৰ দ্বাৰা নিশ্চিতকৰণৰ প্ৰয়োজন; অৱশিষ্ট আৰু দূষণমুক্তকৰণ পৰীক্ষাৰ পদ্ধতিত এই বিষয় আলোচনা কৰা হয়।

তৃতীয়তে, বৰ্ণহীন অৱস্থাই দুয়োটাক একেলগে ব্যৱহাৰ কৰাৰ কোনো উপযোগী নিয়ম নিৰ্ধাৰণ নকৰে। পৰীক্ষা নলীৰ বিক্ৰিয়াই মানুহৰ শৰীৰত শোষণ, কলাত বিতৰণ, ব্যৱহাৰৰ মাত্ৰা বা পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ সুৰক্ষা সম্পৰ্কে একো নকয়। স্বাস্থ্যজনিত উদ্দেশ্যত পদাৰ্থ দুটা একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ মন যোৱা যিকোনো ব্যক্তিয়ে প্ৰথমে পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু সুৰক্ষা-সম্পৰ্কীয় সাহিত্য পঢ়া উচিত আৰু ভায়েলৰ ফলাফলৰ পৰা সিদ্ধান্ত টনাৰ সলনি যোগ্য উৎসৰ পৰামৰ্শ লোৱা উচিত।

শুদ্ধ ব্যাখ্যাটো অধিক সীমিত, কিন্তু অধিক উপযোগী। মিথিলিন ব্লু আৰু এস্কৰ্বেট একেলগে ৰেডক্স চক্ৰৰ এটা সংক্ষিপ্ত আৰ্হি: ভিটামিন C-এ ইলেক্ট্ৰন দান কৰে, ৰঞ্জকটো বৰ্ণহীন হয়, অক্সিজেনে সেই ইলেক্ট্ৰনবোৰ পুনৰ লৈ লয়, ৰং ঘূৰি আহে, আৰু পোহৰ, pH, ঘনত্ব আৰু লোহাই বিক্ৰিয়াৰ গতি আৰু পাৰ্শ্ব উৎপাদ নিৰ্ধাৰণ কৰে। এই ধাৰণাটো স্পষ্ট হোৱাৰ পাছত প্ৰদৰ্শনটো কেৱল এটা কৌশল হৈ নাথাকে; ই পৰিস্থিতি যাচাই কৰাৰ এটা উপায় হৈ পৰে। আপোনাৰ নমুনাৰ আচৰণ বেলেগ হ’লে ৰঞ্জকটোৰ ওপৰত সন্দেহ কৰাৰ আগতে অক্সিজেনৰ প্ৰৱেশ, পোহৰৰ পৰিমাণ, pH আৰু ধাতুৰ দূষণ পৰীক্ষা কৰক।