Meetiileen buluu qorannoo istirookii fi hir'achuu yaa'insa dhiigaa sammuu keessatti: moodeelonni sadii dhugumaan maal agarsiisu?

Arteriin cufame, seelonni laaboraatorii keessatti guddatanii soorata dhabanii fi hantuunni arteriiwwan mormaa dhiphatan qabu bifa sadii yaalii tokkoo fakkaachuu danda'u. Garuu akkas miti. Tokkoon tokkoon isaanii gaaffii adda ta'e gaafata; meetiileen buluus tokkoon tokkoon keessatti deebii adda ta'e kenna. Yoo walitti makaman, barreeffamoonni qorannoo wal faallessan fakkaatu. Yoo adda baafaman immoo, adeemsi ifa ta'e mul'ata; adeemsi kun irra caalaa yeroo itti kennamuun murtaa'a.

Adda baasuun kun kaayyoo ijoo gamaaggama kanaati. Moodeelonni sadan istirookii tasa naannoo murtaa'e irratti mudatu, seelota laaboraatorii keessatti guddataniif oksijiinii fi gilukoosii dhorkuun booda oksijiinii deebisanii kennuu, akkasumas yaa'insa dhiigaa sammuu torbanootaaf hir'isuudha. Adeemsi isaan walitti hidha jedhamee yaadame maayitookondiriyaa wajjin wal qabata; bu'aawwan garuu adda adda, sababni isaas haalli meetaabolizimii adda adda waan ta'eef.

Moodeelonni sadan gaaffilee adda addaatiif deebii kennu

Hantuutota keessatti istirookiin tasa naannoo murtaa'e irratti mudatu yeroo baay'ee arterii sammuu giddugaleessaa cufuun uumama; kun gabaabinaan MCAO jedhama. Cufamni itittuu dhiigaa fakkaatu handhuura hanqina dhiigaa uuma; naannoon isaa tishuu penumbra jedhamu, kan miidhaan isa mudachuu malu garuu dhiigni yoo deebi'ee yaa'e baraaramuu danda'uun marfama. Gaaffiin as jiru tarkaanfiin tokko guddina tishuu dhiiga dhabee du'uu suuta gochuu yookaan yeroo dhiigni deebi'ee yaa'utti dalagaa eeguu danda'aa kan jedhuudha.

Hanqinni oksijiinii-gilukoosii, gabaabinaan OGD, sadarkaa faallaa irratti hojjeta. Seelonni sammuu laaboraatorii keessatti guddatanii oksijiinii gara zeerootti dhihaatu keessa gilukoosii malee kaa'amu; sana booda gara dhangala'aa guddinaa idileetti deebifamu. Itittuun dhiigaa, yaa'insi dhiigaa karaa biraa, dhiibbaan dhiigaa fi sirni ittisa qaamaa hin jiran. Gaaffiin kun seelii qofarratti xiyyeeffata: wantoonni meetaabolizimiif barbaachisan yeroo badan, booda yeroo deebi'an, hargansuun seelii, ATP fi lubbuun turuun maal ta'u?

Yaa'insa dhiigaa sammuu yeroo dheeraaf hir'isuuf, hantuutota keessatti arteriiwwan kaarootidii gama lamaanii dhaabbataadhaan cufu; kun moodeela 2VO jedhama. Yaa'insi dhiigaa gara kutaa sammuu fuulduraatti hir'atee torbanootaaf gadi bu'ee tura. Duuti tishuu naannoo murtaa'ee tasa uumamu hin jiru; dhiigni hatattamaan deebi'ee yaa'uunis hin jiru. Gaaffiin isaa, yeroo yaa'insi dhiigaa yeroo dheeraaf gadi bu'ee turu, deeggarsi meetaabolizimii torbanootaaf kennamu ujummoowwan dhiigaa, maayitookondiriyaa fi yaadannoo eeguu danda'aa kan jedhuudha.

Kanaaf, moodeela 2VO keessatti yaalii ji'a tokkoo booda yaadannoon fooyya'uun, yeroo itittuu dhiigaa hatattamaan baasanitti sammuu namaa baraaruu irratti waan kallattiin jedhu hin qabu. Garaagarummaan kun barbaachisaadha; cuunfaawwan abdii guddaa kennan baay'een isa bira darbu.

Istirookii tasa mudatu: dhiigni yeroo deebi'ee yaa'u eegumsa, yoo hin deebine tursiisuu

Bu'aan istirookii tasa mudatu irratti ifatti mul'ate MCAO yeroo muraasaaf turee dhiigni deebi'ee yaa'e irraa argame. Hantuutota irratti cufamni daqiiqaa 60 ture; sana booda yeroo dhiigni deebi'ee yaa'uu irraa kaasee meetiileen buluu hamma xiqqaan karaa ujummoo dhiigaa kennameef, hammi dabalataas sa'aatii 3 irratti fi guyyaa 2 irratti kenname. MRI'n hanga guyyaa 2tti naannoon miidhame garee dhangala'aa qorichicha baatu qofa argate keessatti gara dhibbeentaa 19tiin guddachuu, garee yaalii argate keessatti immoo gara dhibbeentaa 17tiin xiqqaachuu agarsiise; dhumarrattis tishuun dhiiga dhabee du'e gara dhibbeentaa 30tiin xiqqaatee, qabxiileen madaallii dalagaa sirna narvii guyyaa 2 fi 7 irratti fooyya'an. Suuraawwan keessatti handhuurri miidhamees ta'e tishuun penumbra lubbuun turuun isaanii fooyya'e. Barreeffamoonni bal'aan eegumsa sirna narvii irratti xiyyeeffatan eegumsa yeroo dhiigni deebi'ee yaa'utti argame kana bu'aawwan hanqina dhiigaa bal'aa fi miidhaa qaamaa wajjin kaa'u.

Arteriin cufamee yeroo turu haalli ni jijjiirama. Yaalii MCAO dhaabbataa keessatti, meetiileen buluu yeroo hanqinni dhiigaa itti fufetti kenname babal'ina naannoo miidhaa suuraa diffuushinii irratti mul'atu suuta godhe; garaagarummaa naannoo yaa'insa dhiigaa hir'ateefi naannoo diffuushiniin miidhame agarsiisu gidduu jiru yeroo gabaabaaf tursiise, yaa'insi dhiigaa naannoo sanaas xiqqoo fooyya'e. Garuu sa'aatii 24 irratti hammi tishuu dhiiga dhabee du'e dhumaa garaagarummaa istaatistiksii hiika qabu hin agarsiifne. Tishuun balaa keessa jiru gara tishuu du'eetti jijjiiramuu tursiise malee ujummoo dhiigaa deebisanii banuu bakka hin buune.

Qorannoon istirookii tasa mudatu sadaffaan adeemsa dalagaa fi garaagarummaa hammaa irratti odeeffannoo dabala. Cufama booda battalumatti hammi tokko gara holqa garaatti kenname hir'ina tishuu dhiiga dhabee du'e isa guddaa, gara dhibbeentaa 50, hamma giddugaleessaa 5 mg/kg irratti agarsiise; 1 yookaan 10 mg/kg irratti miti. Qabxiileen madaallii miiraa fi sochii qaamaas fooyya'an. Barreessitoonni kun caasaa maayitookondiriyaa eegamuu fi maayitoofaajii dabaluutti hidhan; maayitoofaajiin maayitookondiriyaa miidhame filatanii balleessuudha. Kanaaf hammi, karaan kennamuu fi sagantaan yeroo kennamuu barbaachisoodha; gatiiwwan mg/kg hantuutaa hamma istirookii namaatiif kennamu miti.

Seelota laaboraatorii keessatti guddatan: qorichi tokko yeroo itti ga'u irratti hundaa'ee ni gargaara yookaan ni miidha

Yaaliin astroosaayitii isa irraa baay'ee baratamuu danda'uu fi isa irra caalaa hiika dogoggoraatiin caqasamuudha. Astroosaayitoonni jalqabaa korteksii hantuuta xixiqqaa irraa fudhataman sa'aatii 6f hanqina cimaa keessa turan: oksijiinii dhibbeentaa 0.1 fi dhangala'aa gilukoosii, paayiruuveetii yookaan seeramii hin qabne keessa kaa'aman. Sana booda wantoonni meetaabolizimiif barbaachisan deebifamanii sa'aatii 24f oksijiiniin deebi'ee kennameef. Seelota keessaa gara walakkaatu du'e; kun yaaliin dhiibbaa gara lachuutti jiru akka agarsiisu carraa kenna.

Meetiileen buluu yeroo hanqinaa keessa yeroo ture, lubbuun turuun seelotaa fooyya'uu mannaa hammaate. Yeroo oksijiiniin deebi'ee kennamu qofatti yeroo dabalame garuu, cunqinaawwan maayikiroomoolarii gadi aanaa lubbuun turuu fooyyessanii fayyadama oksijiinii, fudhannaa gilukoosii fi oomisha ATP dabalan. Haala idilee keessatti cunqinaawwan walfakkaatan fudhannaa gilukoosii 0.1 maayikiroomoolarii irratti gara dhibbeentaa 89tiin, 1 maayikiroomoolarii irratti immoo gara dhibbeentaa 200tiin dabalan. Miidhaa booda gilaayikoojinii fi dalagaan heeksookaayineesii eegaman; suuperooksaayidiin dabaluun immoo madaallii keessatti hin mul'anne.

Adeemsa isaa jenereetara yeroo humni ibsaa cite gargaaru waliin fakkeessuun salphaatti hubachuun ni danda'ama. Meetiileen buluu akka dabarsaa elektiroonii filannoo biraa, kan walqixxaatota hir'isoo fudhatee gara saayitookiroomii c fi koompleeksii IVtti dabarsu hojjeta; kun yaa'insa elektiroonii fi oomisha ATP deeggaruun elektirooniin sadarkaawwan duraa irraa akka hin baane hir'isa. Yeroo hanqina cimaa, kaka'umsi kun rakkoo ta'a; oksijiinii fi gilukoosiin jechuun ni dhabaman yeroo ta'utti fedhii meetaabolizimii waan dabaluuf kuufama dhumaa dafee fixuu danda'a. Wantoonni meetaabolizimiif barbaachisan erga deebi'anii booda, amala walfakkaatu kun faayidaa ta'a; maayitookondiriyaan miidhame oksijiinii fi gilukoosii deebi'an gahumsaadhaan akka fayyadamu gargaara. Sababni bu'aawwan barreeffamoota dabarsa elektiroonii maayitookondiriyaa ibsan keessaa argaman haala hanqinaa waliin ilaalamuu qabanis kana.

Akeekkachiisa tokko: seerri yeroo itti kennamuu kun qophii astroosaayitii sanaaf kan ta'uudha. Qorannoon seelii isa waliin gaggeeffame, gosa seelii adda ta'e, hanqina salphaa fi cunqina gadi aanaa fayyadame, yeroo hanqinaa keessattiyyuu qorichichaaf saaxilamuun eegumsa argamsiisuu agarsiise. Gosti seelii, oksijiiniin hafe, cunqinni fi tartiibni yaalii dhiibbaan sun faayidaa moo miidhaa akka ta'u murteessu.

Yaa'insa dhiigaa yeroo dheeraaf gadi bu'e: yaadannoo, saayitookiroomii ooksiideesii fi ujummoowwan dhiigaa torbanoota keessatti

Yaaliiwwan yeroo dheeraa hamma xiqqaa guyyaa guyyaan torbanootaaf kennamu fayyadaman; hamma tokko yeroo hatattamaatti al tokko kennamu miti. Qorannoo jalqabaa keessatti, hantuutonni arterii kaarootidii dhaabbataadhaan cufame qaban ji'a tokkoof guyyaa guyyaan 4 mg/kg argatan. Kun raawwii yeroo sanaa irratti osoo hin taane yaadannoo jabeessuu irratti xiyyeeffachuuf, leenjii guyyaa guyyaa tokkoon tokkoonii booda kenname. Bineensonni arteriin isaanii cufame hojiiwwan arguun adda baasuu suuta baratan; qorannoo yaadannoo rakkisaa keessattis raawwiin isaanii gadi aanaa ture. Dandeettiin daakuu, sochiin qaamaa fi urgaa adda baasuun garuu hin miidhamne. Yaaliin guyyaa guyyaan kennamu amala sochii qaamaa waliigalaa osoo hin jijjiirin hanqina barachuu fi yaadannoo hir'ise.

Qorannoon itti aanu sagantaa ji'a tokkoo walfakkaatu booda naannoowwan sammuu 44 keessatti saayitookiroomii ooksiideesii, jechuun koompleeksii IV maayitookondiriyaa, madaalee kaartaa isaa qopheesse. Cufamni arterii dalagaa inzaayimichaa korteksii arguu, korteksii fuulduraa fi korteksii periraayinaalii, akkasumas hippookampasii fi amigdalaa keessatti hir'ise; dalagaa walqindaa'e korteksii arguu fi hippookampasii gidduu jirus laaffise. Yaaliin dalagaa inzaayimii naannolee keessatti eegee walitti dhufeenya meetaabolizimii naannolee gidduu jiru sana cimse; dalagaan eegames raawwii hojii fooyya'aa wajjin wal qabate. Walitti dhufeenyoonni kun dalagaa inzaayimii meetaabolizimii walqindaa'e ibsu malee safartuu kallattii walitti hidhamiinsa dalagaa sammuu namaa miti; gamaaggamoonni meetaabolizimii anniisaa sammuu qabxii kana sirriitti adda baasuuf gargaaru.

Qorannoon adda ta'e kan torban tokkoo guyyaa guyyaan 2 mg/kg fayyadamee adeemsa dalagaa qorachuuf dhorkaa daandii mallattoo dabale. Yaaliin kennamnaan yaa'insi dhiigaa sammuu gara 60 irraa gara 100 mL tokkoon tokkoon 100 g keessatti daqiiqaatti ol ka'e; rukkinni ujummoowwan dhiigaa hippookampasii keessattis gara dhibbeentaa 15.1 irraa gara 23tti ol ka'e. Yeroo daandiin lubbuun turuu PI3K/Akt dhorkametti, fooyya'iinsi lamaan keessaa gartokkoon deebi'ee hir'ate; yaaliin kennamnaan Akt foosfooriileeffamees dabale. Bu'aawwan yaa'insa dhiigaa, rukkina ujummoowwan dhiigaa, danqaa fi seelota narvii irratti argaman dhiibbaa meetaabolizimii qofa osoo hin taane eegumsa narvii fi ujummoowwan dhiigaa mallattoo PI3K/Akt wajjin wal qabatu agarsiisu.

Maaliif kun hundi kunuunsa istirookii hatattamaa wajjin wal hin qixxaanne?

To'annoon laaboraatorii bu'aawwan kun kallattiin gara namaatti akka hin ceene taasisa. Seelonni laaboraatorii keessatti guddatanii itittuu dhiigaa yookaan adeemsa qorichi qaama keessa darbu hin qaban. Moodeelli 2VO yaa'insa dhiigaa waliigalaa yeroo dheeraaf gadi bu'eedha; itittuu tasa naannoo murtaa'e cufu, penumbra daqiiqaawwan muraasa dura uumame qabu miti. MCAO hantuuta keessattis bineensota dargaggoota fayyaa ta'an, qoricha suuxinsaa, cufama walfakkaataa fi hamma yeroo sirriitti murtaa'etti kennamu fayyadama. Kun dhukkubsattoota dullooman, itittuu dhiigaa adda addaa, ateroskileeroosisii, dhiibbaa dhiigaa ol ka'aa, sukkaara fi yeroo jalqabbii hin beekamne qaban irraa adda.

Yaaliin namaa garee yaalii fi to'annoo carraan ramadu kan maxxanfame tokko illee meetiileen buluu istirookii hanqina dhiigaa tasa mudatuuf yaalii hatattamaa ta'uu hin mirkaneessine. Qorannoon suuraa sammuu namaa yeroo tokko tokko caqasamu namoota ga'eessota fayyaa ta'an 26 hirmaachise malee dhukkubsattoota istirookii miti; hammi tokko afaaniin kenname mallattoolee sammuu hojii wajjin wal qabatan jijjiiree, yaadannoo keessaa deebisanii yaadachuu irratti fooyya'iinsa xiqqaa argamsiise. Kun sammuu keessatti dalagaa qabaachuu agarsiisa malee istirookii irratti bu'a qabeessa ta'uu miti. Qajeelfamni kunuunsa hatattamaa ammaa kana mannaa dhukkubsattoota ulaagaa guutan keessatti itittuu dhiigaa karaa ujummoo dhiigaa kennamuun diiguudhaan, akkasumas cufama ujummoowwan dhiigaa gurguddoo mijatoo ta'an keessaa itittuu baasuudhaan dhiigni saffisaan akka deebi'ee yaa'u irratti xiyyeeffata. Karaaleen idilee kunuunsa istirookii hatattamaa filannoo mirkanaa'e tokkicha ta'anii itti fufu. Meetiileen buluu kennuuf jecha kunuunsi istirookii shakkame gonkumaa tursiifamuu hin qabu; daangaawwan hamma qorannoo nama irratti hin gaggeeffamne irraa gara namaatti tilmaamuu sababii sagantaawwan hantuutaa akka sagantaa yaalii kilinikaatti fudhatamuu hin dandeenye ibsu.

Haalli nageenyaa daangaa kana cimsa. Meetiileen buluu karaa ujummoo dhiigaa kennamu, qorichoota seerotooniinii irratti hojjetan kanneen akka SSRIs, SNRIs fi dhorkitoota MAO waliin yeroo kennamu, sindiroomii seerotooniinii cimaa yookaan du'a fiduu danda'u irratti akeekkachiisa saanduqa keessa kaa'ame qaba. Dhukkubsattoonni umurii istirookii itti baay'atu keessa jiran baay'een qorichoota kana fudhatu. Sababa balaa seelonni dhiigaa diimaan diigamuu irraa kan ka'e namoota hanqina G6PD qaban keessatti kennamuun dhorkamaadha. Mallattoo naayitirik ooksaayidiis ni dhorka; kun haalota tokko tokko keessatti mormii ujummoowwan dhiigaa fi dhiibbaa dabala. Kanaaf salphaatti akka qoricha yaa'insa dhiigaa sammuu dabaluutti ibsamuu hin qabu. Sagantaan 1 mg/kg karaa ujummoo dhiigaa kennamu kan meteemoogiloobineemiyaa boodarra argameef hayyamame sagantaa istirookii miti.

Cuunfaan dhugaa daangeffamaa garuu bu'uura qaba. Hanqina dhiigaa naannoo murtaa'e yeroo muraasaaf turu keessatti, yeroo dhiigni deebi'ee yaa'utti dhihoo, meetiileen buluu hamma xiqqaan kenname guddina miidhaa hantuutota keessatti hir'ise. Cufama dhaabbataa keessatti du'a tishuu tursiise malee hin ittisne. Astroosaayitota keessatti yeroo hanqina cimaa miidhe; yeroo oksijiiniin deebi'ee kennamu immoo gargaare. Yeroo yaa'insi dhiigaa yeroo dheeraaf hir'atutti saayitookiroomii ooksiideesii, ujummoowwan dhiigaa fi yaadannoo torbanootaaf eege. Dabarsaa tokko, haalota sadii, deebiiwwan sadii.