Buluu meetiliinii fi hormeesisii: maaliif sararoonni deebii hamma kennamuu kallattii jijjiiruu danda'u

Ratiin tokko wanta tokko adda baasuu erga baratee booda buluu meetiliinii 4 milligrams per kilogram argata; guyyaa itti aanutti immoo ni yaadata. Ratiin biraa 50 argata; garuu gommaa itti fiigu isaa illee baay'ee xinnoo naannessa. Molakiyuuliin tokko. Kallattiin dhiibbaa isaa garuu tokko miti. Namni qorannoowwan buluu meetiliinii muraasa caalaa dubbise kamiyyuu garagalchuu kana argeera; maqaa illee qaba: hormeesisii, deebii marsaa lama qabu kan saaxilamni xiqqaa fi guddaan bu'aa madaalamu tokko kallattiiwwan faallaa ta'aniin dhiiban.

Maqaan kun faayidaa kan qabu waan inni waadaa galuu fi hin galle yoo beekte qofa. Barreeffamni kun tuutaawwan daataa buluu meetiliinii maxxanfaman afur keessa si qajeelcha; tokkoon tokkoon isaanii bu'aa madaalamu, daangaa cunqinaa fi qindaa'ina yaalii mataa isaanii qabu. Keemistiriin halluu kanaa garagalchuun akkasii akka danda'amu maaliif akka agarsiisus ni ibsa. Akeekkachiisa daataan kun dirqisiisuun xumurama: sararri yaalii tokko keessatti fiixee ga'u ibsa yaalii sanaati malee, mala hamma dhuunfaaf kennamu itti filatan miti.

Bifni kun maqaa qaba; hiikni maqaichaa garuu akkuma dhaga'amu bal'aa miti

Jechi hormeesisii bara 1943 Southam fi Ehrlich tiin uumame; bifa isaa ammayyaa lakkoofsan ibsamu immoo Calabrese fi Baldwin tiin argate: deebii madaqinsaa marsaa lama qabu, kan kallattiin yookaan madaala keessaa erga jeeqamee booda beenyaan uumamu. Waan hiika sana keessa hin jirre qalbeeffadhu. Jechi faayidaa qabu jedhu hin jiru. Hormeesisiin sararri kallattii akka jijjiiru qofa ibsa; sana caalaa waan biraa hin jedhu.

Bifni ati argitu bu'aan madaalamu kam siiqqee olka'aa irra akka jiru irratti hundaa'a. Bu'aan madaalamu hojii gaarii kan akka sochii inzaayimii, itti fayyadama oksijiinii yookaan qabxii yaadannoo yoo ta'e, kakaasuun hamma xiqqaa ukkaamsuu hamma guddaatiin hordofamu U garagalfame fakkessa. Bu'aan madaalamu waan hamaa, kan akka baay'ina dhukkubni itti mul'atu yoo ta'e, hir'isuun hamma xiqqaa dabaluun hamma guddaa hordofamu J yookaan U fakkessa. Hariiroon tokko; siiqqeen olka'aa adda. Qorannoon buluu meetiliinii baay'een hojiiwwan gaarii safara; kanaaf barreeffamni kun sararoota U garagalfamee irratti dubbata, qubeen filatame akkaataa giraafii itti kaasan qofa ta'uu isaa hubachiisaa.

Gamaaggamni 2008 deebiiwwan hormeesisii buluu meetiliinii walitti qabe hamma isaanii ifa godha. Amala, hojii qaamaa fi baayookeemistirii keessatti, deebiiwwan naannoo kakaasuu keessa jiran gara 130 hanga 160 percent kan garee to'annoo ga'u; giddugaleessaan gara 140 ta'u. Hamma kennamu dabalaa yoo deemu, deebiiwwan kun deebi'anii sadarkaa to'annoo keessa darbanii sanaa gadi bu'u. Daangaan sun cuunfaa yaaliiwwan hedduuti malee amala molakiyuulichaa miti. Sararri armaan gadii tokkoon tokkoon yuunitii mataa isaatiin fiixee mataa isaa qaba.

Maaliif molakiyuuliin kun keessumaa kallattii jijjiiruu danda'a

Buluun meetiliinii kennituu elektiroonii salphaa miti. Dabarsituu duubatti deebi'uu danda'uudha. Bifni buluu oksideeffame elektiroonota fudhatee bifa halluu hin qabne kan riiduuceeffame ta'a; bifni riiduuceeffame immoo elektiroonota sana gara tarkaanfii itti aanu dabarsuu danda'a. Dabarsi elektiroonii sararoota kana duuba jiru ibsa akkaataa buluun meetiliinii elektiroonota itti sochoosu keessatti ibsameera; dabarsituun kun asitti ijoo dhimma guutuuti.

Cunqina xiqqaa irratti, marsaan kun hargansuu seeliif karaa filannoo kenna. Halluun riiduuceeffame saayitookroom oksideesii irratti oksideeffamuu danda'a; inni inzaayimii dhumaa sansalata geejjiba elektiroonii ti. Kun saffisa hojii isaa, itti fayyadama oksijiinii fi dandeettii hargansuu seelii waliin dabala. Cunqina olka'aa irratti, keemistiriin elektiroonota hawwu kun sansalata idilee gargaaruu mannaa dorgomuu jalqaba: elektiroonota karaa isaanii baratamaa irraa jallisa, oksijiinii kallattiin fayyadama, akkasumas anniisaa hojii irra oolu mannaa gosoota oksijiinii walnyaatinsaaf qophaa'an uuma. Dabarsituu kataalitikii xiqqaa yoo ta'e, yaa'insi ni dabala; bakka elektiroonota harkisu garmalee dorgomu yoo ta'e, ni hir'ata. Keemistiriin kun jijjiiramni kallattii akka danda'amu agarsiisa; garuu bu'aan madaalamu kamiyyuu eessatti akka fiixee ga'u hin mirkaneessu.

Ragaan walaba ta'e kan cunqina irratti hundaa'uu kana agarsiisu seelota maayitookondiriyaa tasumaa hin qabne irraa dhufa. Yaaliiwwan seelota dhiigaa diimaa 1976 keessatti, cunqinni xiqqaan 1 micromolar karaa heksoosii monofosfeetii kakaase; kun karaa oksiiheemoogiloobiinii irratti cimsee hundaa'uun ta'e. Cunqinni dacha dhibbaan olka'aan 0.1 millimolar garuu oksiiheemoogiloobiiniin jiraachuu fi dhiisuu isaa irraa jijjiirama baay'ee xiqqaa agarsiise; mala qorannoo sadan fayyadaman hundaanis haayidiroojiin peeroksaayidii uume. Halluu tokko, mala hojii lama, kan cunqinaan adda bahan. Seelonni dhiigaa diimaa hargansuu maayitookondiriyaa raawwachuu hin danda'an; kanaaf kun sarara maayitookondiriyaa miti. Garuu cunqinni dabalaa yoo deemu keemistiriin reedoksii halluu kanaa amala akka jijjiiru agarsiisa; kunis waan ibsi maayitookondiriyaa barbaadu sanuma.

Sararoota afur, qindaa'inoota afur

Fakkiin armaan gadii tuutaawwan daataa afran wal bira kaa'ee deebisee kaasa. Kutaan tokkoon tokkoon siiqqee fi haala mataa isaa eega; sababiin isaas isaan hundumaa safartuu tokko irratti walirra kaa'uun soba jalqabaa barreeffamni kun dubbachuu danda'u ta'a. Fakkiin kun bifa waliigalaa agarsiisa; gatiiwwanii fi haalawwan sirriin barruu keessatti jiru.

Kutaa A: saayitookroom oksideesii homojineetii sammuu ratii keessatti. Sararri maayitookondiriyaa hunda caalaa ifa ta'e madda lammaffaa irraa dhufa; gamaaggamicha keessatti daataa homojineetii sammuu ratii irraa kaafame: 0.5 micromolar irratti sochii gara 138 percent kan to'annoo, gara 5 micromolar irratti gara to'annootti deebi'uu, gara 10 micromolar irratti sadarkaa jalqabaa gadi bu'uu. Bakka kana irratti barreessitoonni halluun kun elektiroonota walnyaatinsawwan walxaxaa idilee sansalatichaa irraa fudhataa jiraachuu akka malu ibsu. Homojineetii, micromolar, qorannoo ispeektiroofotoomeetirii. Himi sun haala guutuu yaalichaa ibsa; sararri kun haala sanaan ala hiika hin qabu.

Kutaa B: yaadannoo ratootaa fi fiigicha gommaa. Qorannoo yaadannoo ratootaa keessatti, lilmoon yeroo tokko leenjii booda kennamu 24 hours booda qoratame. Hammi 1 hanga 10 milligrams per kilogram sochii qaamaa fi nyaachuu irratti furmaata soogiddaa irraa garaagarummaa hin agarsiifne; 50 hanga 100 milligrams per kilogram garuu fiigicha gommaa baay'ee hir'ise (gatii giddugaleessaa 35 naanna'uu, 279 wajjin wal bira qabamee). Hammi olaanaan rifeensa dhaabachuu, sochii wal hin simne fi du'a tokko fide. Hammi 4 milligram per kilogram barmaatilee uumuu fi wanta adda baasuu fooyyesse: ratoonni kennameef wanta haaraa irratti yeroo gara 10 seconds dabalataa dabarsan. Fayyadamni oksijiinii sammuu homojineetii halluu riiduuceeffame cunqina micromolar xiqqaaf saaxilame keessatti, akkasumas sammuu 1 milligram per kilogram qaama lubbuun jiru keessatti erga kennamee 24 hours booda fudhatame keessatti dabale. Adda bahuu isaanii qalbeeffadhu: amala qorachuuf hamma leenjii booda qaama guutuuf kennamu fayyadaman; itti fayyadama oksijiinii qorachuuf cunqina homojineetii fi hamma tokko qaama lubbuun jiruuf kennamu fayyadaman. Isaan yaalii lama malee sarara tokko miti.

Kutaa C: qurxummii zeebraa daandii walxaxaa T keessatti. Qorannoon qurxummii zeebraa qurxummii leenjifaman leenjii booda 12 hours cunqina maqaa bishaan cuuphaa 0.1, 0.5, 5.0 yookaan 10.0 micromolar keessatti cuuphe; garee to'annoo halluu nyaataa buluu argateen wal bira qabe. Gareen 0.5 micromolar raawwii caalaa agarsiise, gareen 5.0 to'annoo wajjin wal qixxee ture, gareen 10.0 ammoo gareewwan hamma xiqqaa argatan caalaa raawwii gadi aanaa agarsiise. Kutaan kun akeekkachiisa lama qaba. Micromolar bishaan cuuphaa micromolar dhiigaa yookaan sammuu miti; raabsamuu fi kuufamuun bishaan taankii fi tishuu gidduu jiru. Akkasumas ragaan istaatistikii bifa sararichaa irraa hubatamu caalaa dadhabaadha: gareen hamma guddaa argate gareewwan hamma xiqqaa argatan irraa adda ture; garaagarummaan gareewwan biroo istaatistikiin hiika qabu hin gabaafamne. Sararri kun dhugaa dha, garuu sirritti hin murtoofne.

Kutaa D: karaa biraa seelota dhiigaa diimaa. Metz fi hiriyoonni isaa seelota dhiigaa diimaa namaa keessatti 1 micromolar fi 0.1 millimolar wal bira qaban. Kunis qilleensa, kaarboon monooksaayidii fi makaa dhiibbaa oksijiinii idilee qaamaa keessatti heemoogiloobiinii hunda jechuun ni danda'ama kaarboksiiheemoogiloobiinii godhu jalatti raawwatame. Kakaasuun hamma xiqqaa oksiiheemoogiloobiinii malee kufe; kakaasuun hamma guddaa garuu jijjiirama baay'ee xiqqaa agarsiise. Peeroksaayidiin hamma guddaa qofatti mul'ate. Kutaan kun akka keemistiriitti warra kaan cinaa jiraachuu qaba malee, akka qabxii afraffaa sarara waliigalaa tokko irratti miti: maayitookondiriyaa hin qabu, cunqinni dacha dhibbaan adda baha, makaan gaazotaas yaaliif jijjiirameera.

Maaliif fiixee isaanii wal hin simne, wal simuus hin qabne

Fiixeen afran homojineetii keessatti 0.5 micromolar, leenjii booda lilmoon kennamu 4 milligrams per kilogram, bishaan taankii keessatti 0.5 micromolar, fi seelota dhiigaa diimaa keessatti hamma xiqqaa fi guddaa dacha dhibbaan adda bahan irratti argamu. Isaan keessaa lama kamiyyuu akka lakkoofsa tokkootti fudhachuun dogoggora gosa isaanii walitti makuudha. Bu'aan madaalamu tokkoon tokkoon sarara mataa isaa qaba: hammi yaadannoof mijataan hamma sochii oksideesii, fayyadama oksijiinii, sochii qaamaa yookaan uumama peeroksaayidiif mijatu wajjin wal fakkaachuun dirqama miti. Yuunitii cunqinaa tokkoon tokkoon waan adda ta'e ibsa: micromolar homojineetii, micromolar maqaa bishaan cuuphaa, milligrams per kilogram qaama guutuuf kennamu, cunqina pilaazmaa, sammuu fi maayitookondiriyaa hammawwan adda addaati. Amalli buluun meetiliinii maayitookondiriyaa fi sammuu keessatti kuufamuuf qabu garaagarummaa isaanii eega. Moodeelli tokkoon tokkoon sochii qorichaa qaama keessatti mataa isaa dabala: gosti uumamaa, karaa kennamuu fi yeroon, tishuun kam halluu hammamii yeroo hammamiif akka argatu murteessu.

Asitti gaheen hamma kennamuu fi karaa kennamuu nageenya buluu meetiliinii keessatti qabu barbaachisaa ta'a. Dhiibbaawwan hamma guddaa qorannoowwan kana keessatti mul'atan—sochii ukkaamsuu, sochii wal hin simne, ratii tokko du'uu fi peeroksaayidii uumuu—qindaa'ina yaalii mataa isaanii keessatti mallattoolee summii ti malee, daangaa nageenyaa nama biraatiif miti. Namni 4 milligrams per kilogram ratii irratti kennamu gara karoora namaaf kennamuutti jijjiiruuf yaadu kamiyyuu jalqaba akkaataan argannoowwan bineensotaa ragaa namootaa wajjin walitti dhufan dubbisuu qaba: gosa uumamaa tokko irraa gara biraatti jijjiirraan salphaan milligram-per-kilogram gahaa miti.

Dogoggora irraa of qusachuu qabdu

U garagalfame nama hawwata; sababni isaas meeshaa hamma kennamu sirreessu, bakka mijataan irratti mallatteeffame fakkaata. Garuu akkas miti. Hormeesisiin qindaa'ina tokko keessatti bu'aa madaalamu tokko irratti waan ta'e ibsa. Ibsawwan akkasii afur walitti yoo qabde, sirna yuunitii afur keessatti fiixee afur argatta; kun meeshaa sirreessaa tokko ta'uu irraa faallaa dha. Itti fayyadamni amanamaan sararoota kanaa wal bira qabuu fi akeekkachiisuudha: cunqinaan dhiibbaawwan akka garagalan eegi; bu'aan madaalamu tokkoon tokkoon bakka mataa isaatti akka garagalu eegi; ibsa fiixee yaalii tokkoo liqeeffatee hamma gosa uumamaa, karaa kennamuu, tishuu yookaan kaayyoo addaatiif kennamu mirkaneessuuf yaalu kamiyyuu shakki. Garaagarummaan bifa yaalii keessatti mul'atu fi murtii hamma dhuunfaaf kennamuu gidduu jiru ijoo barreeffama kana guutuuti; akka hin dagatamneef irra deebi'amee ibsameera.

Qorannoo deebii hamma kennamuu itti aanu akkamitti dubbisuu qabda

Gaaffiiwwan afur sarara buluu meetiliinii ati argitu hunda jechuun ni danda'amaaf ni ta'u. Bu'aan madaalamu kam siiqqee olka'aa irra jira, garagalchuun isaa immoo U moo J fakkessa. Siiqqeen dalgee cunqina kam dhugumaan gabaasa: cunqina maqaa bishaan cuuphaa, homojineetii, pilaazmaa, cunqina sammuu tilmaamame, moo hamma qaama guutuuf kenname. Moodeelii fi yeroon kam isa uume: homojineetii, seelota mana yaalii keessatti ifa ibsame yookaan dhaame jalatti guddifaman, bineensota leenjifaman kan leenjii dura yookaan booda kennameef, yoom qorataman. Akkasumas to'annoon maal ture: furmaata soogiddaa, halluu nyaataa buluu, wanta buluu meetiliinii ittiin dabarsan; istaatistikiin qorannichaa ibsa wal bira qabuu gareewwan lama-lamaa hunda moo bifa waliigalaa qofa akka deeggaru. Qorannoon afran hundumaa deebisu yeroo kee gatii qaba. Inni isaan malee fiixee gabaasu lakkoofsa teessoo hin qabne siif kenneera.