Barruu qorannoo
Buluu meetiliinii fi dhukkuba Alzheimer: yaaliiwwan hiikuu
Buluu meetiliinii fi dhukkuba Alzheimer barbaadi; yeroo tokkotti seenaawwan lama argatta. Tokko halluun buluu waggaa dhibba tokkoof beekamaa ture hir'ina yaadannoo suuta jedha. Inni biraan yaaliiwwan itti aanan akka hin milkoofne dubbata. Seenaawwan lamaan barruulee qorannoo dhugaa wabeeffatu. Burjaajii kan uumu kompaawundoota adda addaa akka qoricha tokkootti ilaaluu dha.
Isaan qoricha tokko miti. Yaaliin jalqabaa methylthioninium chloride oksideeffame, kompaawundii buluu beekamaa sana, qorate. Yaaliin Alzheimer sana booda taasifame hundi bifa riduukshinii taasifamee tasgabbeeffame, leuco-methylthioninium, kan amma hydromethylthionine mesylate (HMTM) jedhamu qorate. Dooziiwwan, xuuxamuun, gareewwan to'annoo illee sagantaalee lamaan keessatti garaagarummaa qabu. Kompaawundoota kana adda baastee yoo ilaaltu, galmeen yaaliiwwanii ifa ta'a; fayyadama dabalata nyaataattis hin akeeku.
Kompaawundoota lamaan
Buluun meetiliinii qaruuraa keessa jiru yeroo baay'ee methylthioninium chloride, gabaabinaan MTC, dha. Kutaan isaa hojii qabu ayoonii methylthioninium oksideeffame, MT+, molakiyuulii chaarjii qabuufi halluu buluu cimaa qabu dha. Chaarjiin mar'imaan keessatti rakkoo qabatamaa dha. MT+ dallaa mar'imaanii gahumsaan darbuuf, jalqaba gara bifa leuco chaarjii hin qabneefi halluu hin qabneetti riduukshinii taasifamuu qaba. Tarkaanfiin riduukshinii kun jijjiiramaa dha; dooziiwwan ol'aanaa irratti bulbulamuufi xuuxamuun MTC dooziidhaan daangeffamu. Kunis sababoota sagantaan Alzheimer inni jalqabaa rakkoo qophii qorichaa itti mudate keessaa tokko dha.
Qorichi itti aanee dhufe tarkaanfii sana bira darba. LMTM, koodii TRx0237 jedhamuunis beekamuufi amma yeroo baay'ee HMTM jedhamee waamamu, molakiyuulii riduukshinii taasifame sana kallattiidhaan akka soogidda mesylate kiristaalaa tasgabbaa'aatti dhiheessa. Methylthioninium riduukshinii taasifame bilisaan jiru qilleensa keessatti daqiiqaawwan muraasa keessatti deebi'ee oksideeffamuun buluu ta'a. Kanaaf, bifti soogiddaa kun wanta laaboraatoorii keessatti qofa nama hawwatu osoo hin taane qoricha kuufamuu danda'u isa taasisa. Gabaabumatti: MTC bifa buluu oksideeffameefi qoricha hojii qabuutti jijjiiramuun dura xuuxama wal hin qixxaanne qabu dha; LMTM/HMTM immoo bifa riduukshinii taasifamee tasgabbeeffame, saaxilamummaa qorichaa tilmaamamuu danda'uuf qophaa'e dha. Himannaan bu'a qabeessummaa tokkoo isa biraaf hin darbu; lamaan isaaniiyyuu bulbula halluu ajaja ogeessaa malee gurguramuuf hin darbu. Mata duree oduu yaalii kamiyyuu dubbisuu dura keemistirii bifa oksideeffameefi riduukshinii taasifame duuba jiru hubachuun barbaachisaa dha.
Malli hojii qorannoon irratti gaggeeffamaa jiru illee akka gabaasni miidiyaa agarsiisu sana bal'aa miti. Sagantichi pilaakota amyloid osoo hin taane walitti kuufama tau, jechuunis pirootiiniin tau niwuroonota keessatti walitti qabamee faayiberootaafi walxaxaa uumuu, irratti xiyyeeffata. Kun qaamota farra amyloid irraa karaa qorannoo adda ta'e isa taasisa. Akkasumas hojii yaalii kilinikaa dura karaa amyloid itti qulqulleessamu irratti hojjetame fi sakatta'iinsa bal'aa yaadota mitochondria fi eegumsa niwuroonotaa waliin jira; isaan kun akka ragaa kilinikaatti ilaalamuu hin qaban.
Kompaawundii tokkoon tokkoon yaalii keessatti
Gabateen kun kan mallattoo gootee itti deebitu dha. Tarreen hundi kompaawundii sirrii, dooziiwwan, safartuuwwan bu'aa fi eenyummaa yaalichaa tarreessa; sababni isaas cuunfaawwan baay'een bakka odeeffannoowwan kanaatti dogoggoru.
| Yaalii (kompaawundii) | Dooziiwwan qorataman | Eenyummaa yaalii | Safartuuwwan bu'aa ijoo | Bu'aa ramaddii carraa irratti hundaa'e |
|---|---|---|---|---|
| Rember, sadarkaa 2 (MTC, buluu meetiliinii oksideeffame) | 69, 138, 228 mg/day kan MT wajjin wal gitu fi pilaasii boo, torban 24 | NCT00515333 | ADAS-cog torban 24 irratti; ADCS-CGIC, MMSE, yaa'a dhiigaa SPECT akka safartuuwwan sadarkaa lammaffaatti | Walumaagalatti deebiin doozii waliin jijjiiramu hin argamne. Gareen xixiqqaan dhukkubni isaa sadarkaa giddugaleessaa irra jiru 138 mg/day irratti pilaasii boo caalaa qabxii ADAS-cog 5.4 fooyya'e (p sirreeffame = 0.047); dhukkubsattoonni sadarkaa salphaa irra jiran pilaasii boo irratti baay'ee xiqqoo qofa gadi bu'an, kanaaf wal bira qabuun hin danda'amne; dooziin ol'aanaan rakkoo xuuxamuu qaba ture |
| TRx237-015, sadarkaa 3 (LMTM) | 150, 250 mg/day fi to'annoo qoricha hojii qabu 8 mg/day, torban 65 | NCT01689246 | Jijjiirama ADAS-Cog fi ADCS-ADL hanga torban 65tti akka safartuuwwan ijoo waloo | Bu'aan hin argamne. Dooziiwwan ol'aanaan safartuu lamaan irrattiyyuu to'annoo 8 mg/day irraa garaagarummaa jechuun ni danda'ama hin qaban ture |
| TRx237-005, sadarkaa 3 (LMTM) | 200 mg/day fi to'annoo qoricha hojii qabu 8 mg/day, torban 78 | NCT01689233 | ADAS-cog11 fi ADCS-ADL23 torban 78 irratti akka safartuuwwan ijoo waloo | Akka ramaddii carraatti bu'aan hin argamne (gadi bu'iinsa qabxii ADAS-cog +6.41 fi +6.27; dandeettiin hojii raawwachuu wal fakkaataa). Faayidaan xiinxala garee xixiqqaa qoricha tokko qofa fayyadameefi ramaddii carraa hin hordofne keessatti qofa mul'ate |
| Lucidity, sadarkaa 3 (sagantaa HMTM 16 mg/day) | 16 mg/day, 8 mg/day fi to'annoo MTC baay'ee xiqqoo qabu, torban 52 dabalataan jalqaba tursiifame hanga torban 104tti | NCT03446001 | ADAS-cog11 fi ADCS-ADL23 torban 52 irratti akka safartuuwwan ijoo waloo | Gareen to'annoo haala hin eegamneen sadarkaa qorichaa hojii qabu irra ga'e, kanaaf qorichaa fi pilaasii boo gidduutti wal bira qabinsi ifaan hin danda'amne; xiinxaloonni gabaafaman jijjiirama sadarkaa jalqabaa irraa, jalqaba tursiifameefi wal bira qabinsa mallattoolee baayoloojii irratti hirkatu |
Maxxansa guutuu: gabaasa Rember sadarkaa 2, yaalii LMTM sadarkaa 3 isa jalqabaa, xiinxala garee yaalii sadarkaa 3 isa lammaffaa, xiinxala irra deebi'amee saaxilamummaa qorichaa fi deebii, fi barruu dizaayinii Lucidity.
Bu'aa tokkoon tokkoo akka qopheessitoonni yaalichaa ilaalanitti dubbisuu
Dura Rember ilaali. Pilaasii boo dhugaa qaba ture; kun gaarii dha. Garuu halluun buluu eenyu qoricha hojii qabu fudhachaa akka jiru dhoksuu rakkisaa taasisa. Halluu fincaaniifi sagaraa jijjiiramuun eenyu qoricha hojii qabu akka fudhatu saaxiluu danda'a; qorattoonnis gareen pilaasii boo mallattoo sana akka hin qabne amanan. Madaaltota nageenyaafi bu'a qabeessummaa adda baasanii, deeggarsaafis ragaa suuraa kaasuu dhiheessan; ta'us balaa eenyummaa garee beekuu keessaa muraasni ni hafa. Mallattoo bu'aa garee xixiqqaa keessatti qofa mul'ateefi doozii ol'aanaa hin milkoofne itti dabali; murtiin amanamaan kan nama hawwatu ta'us ragaan isaa laafaa dha. Kanaaf sagantichi yaalii MTC guddaa gaggeessuu mannaa gara kompaawundii haaraatti ce'e.
Yaaliiwwan LMTM sadarkaa 3 lamaan dhoksuu kana karaa biraatiin sirreessanii rakkoo haaraa uuman. Garee to'annoo keessatti halluun fincaanii jijjiiramee akka turuuf, yaaliiwwan lamaan garee to'annoof LMTM dhugaa 8 mg/day kennan. Yoo 8 mg/day mataan isaa hojii qabaate, doozii ol'aanaa fi to'annoo wal bira qabuun yaaliiwwan yaalaa lama wal bira qaba jechuu dha; bu'aan garaagarummaa hin agarsiisne "lamaan isaanii ni hojjetu" fi "tokkollee hin hojjetu" adda baasuu hin danda'u. Xiinxaloonni boodaa kan qoricha tokko qofa fayyadamuufi sadarkaa qorichaa dhiigaa dooziin gadi aanaan dhugumaan hojii qaba ture jedhu. Barruuleen sakatta'iinsa dulloomuu rakkoo bu'aa qorannoo kana gara hojii kilinikaatti hiikuu irratti mari'atu; garuu xiinxaloonni sun ramaddii carraa cabsu. Dhukkubsataan tokko LMTM qofa moo qorichoota Alzheimer idilee waliin akka fudhate kan murteesse ajaja qorichaa inni duraan qabu malee carraan miti. Kanaaf garaagarummaan ajaja qorichaafi haalli fayyaa jalqabaa garaagarummaa bu'aa sana keessaa muraasa ibsuu danda'u. Hojiin saaxilamummaa qorichaa fi deebii ibsa baayoloojii jabeessa; garuu wal bira qabinsa pilaasii boo hojii hin qabneefi dhabame sana hin dhiheessu.
Lucidity immoo dooziiwwan gadi aanaa irratti haala sana irra deebi'e. To'annoon dooziiwwan MTC xixiqqoo torbanitti yeroo lama kennaman, halluu fincaanii qofa jijjiiruuf yaadaman, qaba ture. Ta'us hirmaattonni to'annoo baay'een sadarkaa qorichaa hojii farmakooloojii qabaachuu danda'u kuufatan. Dhaabbanni yaalicha deeggaru wal bira qabinsi pilaasii boo hojii hin qabne waliin yaadame akka raawwatamuu hin dandeenye ifatti ibse. Gabaasawwan itti aanan garaagarummaa mallattoolee baayoloojii fi jalqaba tursiifame irratti xiyyeeffatu. Isaan kun waa'ee baayoloojii dhukkubichaa odeeffannoo kennu; garuu yaalii dursee karoorfame keessatti pilaasii boo caalaa milkaa'uu wajjin tokko miti. Bara 2024 hanga 2025tti kompaawundichi qorannoo keessa jira ture; iyyanni hayyamaa UK keessatti dhihaatee, barruun mallattoolee baayoloojii mirkaneessu immoo ammallee gamaaggama ogeessota sadarkaa walqixaa keessa jira ture.
Nama buluu meetiliinii fayyadamuu yaadaa jiruuf kun maal jechuu dha?
Qabxiileen qabatamoo sadii kana irraa ka'u.
Tokkoffaa, qorichoonni yaalii dabalata nyaataa sana miti. HMTM soogidda qorichaa qulqulleeffameefi bifa tokko qabu dha; sagantaa ammaa keessatti 8 hanga 16 mg/day kennama. Buluun meetiliinii qaruuraa keessa jiru yeroo baay'ee chloride oksideeffame, qulqullina garaagaraa qabu, meeshaa cophsuun dooziin isaa safaramuufi xuuxama akkasumas wantoota alagaa adda addaa qabu dha. Doozii HMTM gadi aanaa yaalii keessatti danda'amuun, bulbula halluu ofiin yeroo dheeraaf fudhachuu irratti waan tokko illee hin ibsu.
Lammaffaa, dooziiwwan ammaa gadi aanaa ta'anis mallattooleen balaa yeroo doozii ol'aanaa irraa argaman xiyyeeffannoo malu. Sagantaa guddaa sadarkaa 3 keessatti, garaa kaasaan dhukkubsattoota doozii ol'aanaa fudhatan keessaa tilmaamaan nama afur keessaa tokko mudate; lolloojjiin, haqqisiisuufi fincaan ariifachiisaanis ifatti dabalan. Namoonni hanqina G6PD qaban keessaa hambifaman; sababni isaas qorichoonni methylthioninium garee sana keessatti seelota dhiigaa diimaa diiguu kakaasuu danda'u. Buluun meetiliinii MAO-A dhowwaa cimaa ta'ee hojii isaa deebisuu danda'u waan ta'eef, walitti dhufeenyi isaa qorichoota dhiphina sammuu hir'isan sirna serotonin irratti hojjetan waliin qabu farmakooloojiidhaan dhugaa dha. Kunis yaaliiwwan Alzheimer fayyadamtoota SSRI muraasa keessatti mallattoolee yeroo gabaabaa qofa galmeessan malee sindirooomii serotonin mirkanaa'e galmeessuu baatanis dhugaa dha. Namni qorichoota kana walitti maku kamiyyuu hordoffii ogeessa yaalaa barbaada; qabxiin kun qajeelfama nageenyaafi walitti dhufeenya qorichootaa keessatti bal'inaan ibsameera.
Sadaffaa, eegumsa kee sadarkaa ragaa jiru wajjin wal madaalchisi. Mallattoon bu'aa garee xixiqqaa tokko, wal bira qabinsa ramaddii carraa lama bu'aa hin argamsiifneefi garee to'annoo sababoota walitti makamaniin hiikni isaa rakkisaa ta'e waliin, yaada qorannoo ti malee gorsa yaalaa miti. Maatiiwwan filannoowwan madaalaa jiran pirootokoolii halluu toora interneetii irra naanna'u kamiyyuu caalaa, murtoowwan kunuunsa Alzheimer qabatamaan akkamitti akka godhaman hubachuu keessatti bu'uura hojii irra ooluu danda'u argatu.
Xumura isaa hima tokkoon ibsuun ni danda'ama. Buluun meetiliinii oksideeffame rakkoowwan dhoksuufi xuuxamuu waliin mallattoo bu'aa sadarkaa 2 tokko kan ragaan isaa laafaa ta'e argamsiise; bakka bu'aan isaa riduukshinii taasifame wal bira qabinsa doozii ramaddii carraa lama keessatti hin milkoofne; sagantaan doozii gadi aanaa immoo hanga ammaatti yaalii pilaasii boodhaan to'atame ifa ta'e keessatti milkaa'ina hin argamsiifne. Kun maxxansa gara fuulduraa yookaan gamaaggama qaamota to'annootiin jijjiiramuu danda'a. Hanga sanatti, buluun meetiliinii dhukkuba Alzheimer irratti fayyadamuuf yaadamu ramaddii saayinsii cimaa garuu ammallee yaala hin taane keessa jira.